Малта ги замрзна цените на горивата, но субвенциите годинава ќе ја чинат државата околу 75 милиони евра

Малта веќе неколку години ги одржува малопродажните цени на горивото на ниво пониско од пазарното, но разликата што ја покрива државата сè повеќе го оптоварува буџетот. Според податоците на Европската комисија, просечната цена на дизелот во еврозоната минатата недела изнесувала речиси 2,3 евра за литар, додека бензинот се продавал по околу 2,2 евра за литар. Во целата Европска Унија просечните цени биле околу 2,2 евра за дизел и 2,1 евро за бензин, што ја прави разликата со малтешките цени особено изразена.

На Малта, пак, дизелот од јуни 2020 година се продава по фиксна цена од 1,21 евро за литар, а бензинот по 1,34 евра за литар. Овие цени останале непроменети и покрај растот на цените на нафтените деривати на светските пазари, што значи дека државата со години ја презема разликата меѓу регулираната и пазарната цена преку субвенции. Токму растот на тие субвенции сега станува причина за загриженост во малтешките јавни финансии.

Министерот за финансии Клајд Каруана изјавил дека во мај владата проценувала оти годишниот трошок за субвенциите ќе изнесува околу 30 милиони евра. До крајот на август, сепак, проценката за оваа година пораснала на околу 75 милиони евра, што е повеќе од двојно зголемување во рок од само неколку месеци. Ваквиот развој ја става владата пред тешка одлука — дали да продолжи да ја покрива разликата од буџетот или да дозволи зголемување на малопродажните цени на горивото, што директно би ги погодило домаќинствата и стопанството.

Каруана нагласил дека, и покрај зголемените трошоци за енергија, државата мора да го задржи буџетскиот дефицит под три отсто, што е едно од клучните фискални правила кон кои се обврзани земјите од еврозоната. Ова ограничување дополнително ја стеснува можноста за продолжување на досегашната политика на замрзнати цени без последици по јавните финансии.

Малта засега има релативно поволна состојба на јавните финансии. Буџетскиот дефицит минатата година изнесувал 2,2 отсто од бруто домашниот производ, додека јавниот долг бил 46,4 отсто од БДП. Овие показатели ѝ даваат одреден простор на владата да маневрира, но растечкиот товар од субвенциите за гориво покажува дека одржувањето на ниските цени на пумпите не е без цена — таа цена се плаќа од државната каса, а со тоа и од сите даночни обврзници.

Случајот на Малта е илустративен пример за тоа како мерките за заштита на потрошувачите од високите енергетски цени можат брзо да се претворат во значителен фискален товар кога пазарните цени растат. Додека граѓаните на Малта продолжуваат да точат дизел по 1,21 евро и бензин по 1,34 евра за литар, прашањето колку долго буџетот може да ја издржи оваа разлика останува отворено, а одлуката за тоа е во рацете на владата.