Македонија со забрзан развој на обновливи извори: Енергетската заедница го оцени напредокот во спроведувањето на НПЕК
Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини навреме ја исполни својата обврска кон Енергетската заедница и го достави Извештајот за напредокот во спроведувањето на Националниот план за енергија и клима (НПЕК), што претставува потврда дека земјата доследно ги спроведува преземените обврски и континуирано работи на унапредување на националната енергетска и климатска политика.
Напредокот на Македонија и исполнувањето на преземените обврски се позитивно оценети во последниот „Извештај за оценка на усвоените национални планови за енергија и клима 2025–2030 и напредокот во 2025 година кон енергетските и климатските цели во Енергетската заедница“. Според оценките содржани во тој документ, земјата покажува солидна динамика во исполнувањето на целите што самата ги поставила во рамките на НПЕК, а навременото известување кон Енергетската заедница се смета за показател за сериозниот пристап на институциите кон оваа област.
Обновливите извори на енергија имаат централна улога во енергетската транзиција на Македонија. Учеството на чистата енергија во производството на електрична енергија бележи забрзан раст, особено преку интензивниот развој на фотонапонските и хидроенергетските капацитети. Резултатите покажуваат дека динамиката на развој на обновливите извори веќе ги надминува поставените очекувања во однос на инсталираниот капацитет на електроцентралите од обновливи извори на енергија, односно дека земјата е над националната цел и над индикативната траекторија утврдени со НПЕК.
До 2030 година, НПЕК предвидува 38 отсто удел на енергијата од обновливи извори во бруто финалната потрошувачка на енергија, со растечки тренд во сите клучни сектори – електрична енергија, греење и ладење и транспорт. Националните цели за обновлива енергија се усогласени со рамките на Енергетската заедница и ги исполнуваат минималните барања во сите четири категории опфатени со НПЕК, што дополнително ја потврдува усогласеноста на македонската енергетска политика со европските текови.
Министерството континуирано работи на креирање и спроведување нови политики и мерки за поттикнување на инвестициите во обновливи извори, унапредување на регулаторната рамка и забрзување на процесот на декарбонизација. Во следниот период приоритет останува намалувањето на примарната енергетска потрошувачка, развојот на обновливите извори и унапредувањето на енергетската ефикасност, паралелно со зајакнувањето на внатрешниот енергетски пазар.
Особено значајни се мерките за пазарно поврзување, активно учество на потрошувачите, сопствено производство и потрошувачка на електрична енергија, енергетски заедници, системи за складирање енергија и воведување паметни мерни системи. Овие мерки се дел од пошироката стратегија за модернизација на енергетскиот сектор и за негово прилагодување кон новите пазарни и климатски услови.
Позитивната оценка од Енергетската заедница доаѓа во момент кога енергетската транзиција е едно од централните прашања на европскиот континент, а земјите од регионот се соочуваат со сè построги барања за намалување на емисиите и зголемување на учеството на чистата енергија. Во тој контекст, надминувањето на сопствените цели за инсталиран капацитет од обновливи извори претставува значаен сигнал дека Македонија успешно го следи темпото на транзицијата и дека преземените обврски не остануваат само на хартија.
Според податоците содржани во извештајот, навременото доставување на националниот извештај за напредок е потврда дека институциите одговорни за енергетската политика ги исполнуваат роковите предвидени со рамката на Енергетската заедница, што е предуслов за понатамошна соработка и за пристап до механизмите за поддршка на енергетската транзиција. Континуираниот раст на капацитетите од обновливи извори, особено во сегментот на фотонапонските и хидроенергетските постројки, се наведува како клучен двигател на овој напредок.
Со оглед на предвидениот раст на учеството на обновливите извори во бруто финалната потрошувачка на енергија до 2030 година, како и на мерките што се планираат во областа на енергетската ефикасност и пазарното поврзување, следниот период ќе биде одлучувачки за тоа дали земјата ќе го задржи овој позитивен тренд. Оценката на Енергетската заедница покажува дека досегашниот пристап дава резултати и дека Македонија се движи кон исполнување на своите климатски и енергетски цели.