Македонија со пониска инфлација од европскиот просек, Владата интервенира кај горивата за да го ограничи ценовниот притисок

Македонија во септември забележала поумерен годишен раст на потрошувачките цени во споредба со просекот на Европската Унија, покажуваат податоците на Евростат и Државниот завод за статистика. Додека годишната инфлација во ЕУ достигнала 3,8 проценти, во земјава изнесувала 2,7 проценти. Оваа разлика од 1,1 процентен поен доаѓа во период кога поскапувањето на енергентите повторно се наметнува како значаен фактор за инфлацијата во европските економии.

Споредбата со соседството оди во прилог на домашната економија. Податоците покажуваат дека Македонија и Албанија имаат пониска инфлација од соседните држави, што ја става земјава во групата на помирни ценовни услови во регионот, и покрај притисоците што доаѓаат од светските енергетски пазари.

Во рамките на Европската Унија постојат значителни разлики меѓу земјите членки. Највисоки стапки на годишна инфлација во Унијата во септември се регистрирани во Романија, со 6,5 проценти, Литванија со 6,1 процент и Бугарија со 5,6 проценти. Најниска инфлација имала Шведска, со еден процент, додека Унгарија и Данска бележат по 2,1 процент. Највисока инфлација во пошироката споредба е забележана во Турција, со над 29 проценти, што дополнително ја нагласува разликата меѓу поединечните економии во и околу Европа.

Во услови на променливи цени на светските енергетски пазари, Владата во март 2026 година донесе одлука за привремено намалување на ДДВ-то за бензините и дизел-горивото од 18 на 10 проценти. Мерката беше насочена кон ублажување на очекуваниот раст на малопродажните цени на горивата по наглите промени на меѓународните пазари. Дополнително, беше договорен попуст со ОКТА од два денара за литар бензин и три денари за литар дизел, а беше најавено и приспособување на акцизата во зависност од движењето на цените на нафтените деривати.

Значењето на овие интервенции не се ограничува само на цената што граѓаните ја плаќаат на бензинските пумпи. Горивата се важен дел од трошоците за транспорт, производство и дистрибуција на храната, индустриските производи и бројните услуги. Оттука, ублажувањето на ценовниот удар кај енергентите може да го намали ризикот од дополнителни поскапувања низ синџирот на снабдување, односно да го ограничи прелевањето на енергетските шокови врз домашните цени.

Иако ефектот зависи од меѓународните цени, трошоците на компаниите и пренесувањето на заштедите до крајните потрошувачи, мерките претставуваат инструмент со кој се настојува да се ограничи влијанието на надворешните ценовни движења врз домашниот пазар. Комбинацијата од намален ДДВ, договорениот попуст со ОКТА и приспособувањето на акцизата ја сочинуваат основната рамка на владината интервенција кај горивата.

Покрај интервенциите кај горивата, Владата најави засилени контроли преку Државниот пазарен инспекторат и следење на однесувањето на трговците, со цел да се спречат неоправдани поскапувања. Со тоа, ценовната политика се надополнува со надзорен механизам што треба да обезбеди заштедите и мерките да не останат само на хартија, туку да се пренесат и до крајните потрошувачи.

Податоците за септемвриската инфлација, споредени со просекот на Европската Унија и со состојбата во соседните држави, покажуваат дека Македонија засега одржува поумерен раст на цените. Во исто време, постојаната изложеност на светските енергетски пазари значи дека ценовниот притисок останува фактор што бара внимателно следење и натамошни мерки, особено во деловите од економијата каде горивата претставуваат значаен дел од трошоците.