Македонија со 90.000 невработени, а компаниите бараат работници во Бангладеш и Непал

Македонија има невработени, компаниите немаат работници, а работници сè почесто бараме во Бангладеш, Непал, Турција и Индија. Оваа констатација ја отсликува состојбата на домашниот пазар на труд, каде што во вториот квартал од 2026 година во земјата имало 90.020 невработени лица, додека истовремено стапката на слободни работни места достигнала 2,17 отсто. Само неколку месеци претходно бројот на огласени позиции надмина 10.000, а повеќе од 60 отсто од анкетираните работодавачи изјавиле дека имаат потреба од нови вработувања.

Така доаѓаме до парадоксот на македонскиот пазар на труд: имаме луѓе без работа и работни места без луѓе. Прашањето затоа не е само зошто увезуваме работници, туку каде исчезнаа нашите. Додека десетици илјади луѓе во Македонија официјално бараат работа, компаниите бараат работници надвор од Македонија, што отвора низа прашања за причините зад оваа спротивност.

Најмногу нови вработувања работодавачите очекуваат токму во секторите кои со години предупредуваат дека немаат кадар. Според анкетата на Агенцијата за вработување, приватниот сектор годинава очекува 14.498 нови вработувања. Од нив 5.328 се во преработувачката индустрија, 2.342 во трговијата, 1.437 во градежништвото и 958 во сместувањето и угостителството. Станува збор за сектори кои традиционално вработуваат голем број работници, но кои во последните години сè потешко наоѓаат соодветен кадар.

Тоа не е недостаток на работа. Тоа е недостаток на луѓе кои се подготвени или квалификувани да ја работат работата што се нуди, под условите под кои се нуди. Кога работодавачот вели „нема работници“, тоа не мора секогаш да значи дека физички нема човек кој може да ја извршува работата. Може да значи дека нема доволно луѓе кои сакаат да ја работат за понудената плата, работното време и условите.

Парадоксот е уште поизразен кога ќе се споредат бројките. Од една страна, официјалната статистика бележи 90.020 невработени лица во вториот квартал од 2026 година. Од друга страна, стапката на слободни работни места од 2,17 отсто и над 10.000 огласени позиции неколку месеци претходно покажуваат дека побарувачката за работна сила е реална и присутна. Повеќе од 60 отсто од анкетираните работодавачи потврдиле дека имаат потреба од нови вработувања, што значи дека проблемот не е во недостаток на работни места, туку во недостиг на работници кои би ги пополниле тие места.

Овој јаз меѓу понудата и побарувачката на работна сила ја отвора дилемата каде исчезна македонската работна сила. Дали луѓето заминаа во странство, дали се преквалификуваа во други сектори, или пак едноставно не сакаат да работат под условите што им се нудат. Одговорот на ова прашање е клучен за разбирање на состојбата на пазарот на труд и за креирање на политики што ќе го решат проблемот.

Додека домашните компании бараат решенија надвор од границите, во Бангладеш, Непал, Турција и Индија, останува отворено прашањето зошто не можат да ги најдат истите тие работници дома. Дали понудените плати се премногу ниски, дали условите за работа не се привлечни, или пак квалификациите на невработените не одговараат на потребите на работодавачите. Секое од овие објаснувања отвора дополнителни прашања за тоа како функционира македонскиот пазар на труд и каде навистина исчезнува домашната работна сила.

Состојбата со 90.020 невработени лица и истовремената потреба од увезување работници од странство е јасен показател дека проблемот не е еднодимензионален. Тој бара сеопфатен пристап што ќе ги поврзе потребите на работодавачите со можностите и очекувањата на работниците, ако сакаме да го запреме одливот на домашна работна сила и да го вратиме балансот на пазарот на труд.