Македонија пред парадоксот на пазарот на труд: има невработени, но нема доволно работници

Македонија се соочува со еден од најсериозните парадокси на современото општество — истовремено има невработени, а нема доволно работници. На прв поглед ова изгледа како економска нелогичност, но во суштина претставува предупредување дека домашниот пазар на труд доживува длабока структурна промена, оценува во својата анализа професорот Иван Анастасовски.

Според него, прашањето повеќе не е само колку работни места има, туку кој ќе работи во Македонија утре. Нашиот работник си заминува, но потребата работата да се сработи кај нас останува. Со години Македонија се соочува не само со иселување на младите и на квалификуваната работна сила, туку и на секое семејство кое својата перспектива ја гледа во некоја од европските држави.

Заминуваат лекари, инженери, мајстори, програмери, угостители, возачи, медицински сестри и градежни работници, но заминуваат и цели семејства. Најголемиот проблем, според анализата, е што со човекот не заминува само еден работник — заминуваат знаењето, искуството, даночниот потенцијал, потрошувачката, идниот родител и идниот професионалец. Државата инвестирала во неговото образование, семејството инвестирало во неговото растење, а друга економија ја добива неговата продуктивност. Тоа е економска загуба која не може да се измери само со бројот на иселени лица.

Анастасовски потсетува дека во доцните деведесетти сите се плашеле од паролата „нема работа“, а денес ја имаме паролата „нема кој да работи“. Пред една деценија главното прашање било „Каде има работа?“, а денес сè почесто се слуша „Каде да најдеме работник?“. Ова, како што оценува тој, претставува огромна промена која особено се чувствува во градежништвото, угостителството, транспортот, производството, земјоделството, здравството и одредени технички професии.

Ако овој процес продолжи, предупредува професорот, Македонија може да влезе во ситуација во која економскиот раст ќе биде ограничен не од недостатокот на капитал, туку од недостатокот на луѓе. Тој се прашува дали решението е увоз на странски работници и наведува лично искуство од кафетерија во Кисела Вода каде била послужена девојка од азиско потекло, што, како што вели, било сосема во ред. Затоа смета дека странската работна сила може да биде дел од решението, бидејќи факт е дека економијата не може да функционира ако нема доволно луѓе за работните места што постојат.

Според него, денес најголемиот страв при отворање нов бизнис во одредена гранка е дали ќе се најде кој да работи. Тој признава дека ова е поврзано и со висината на месечните примања и ниското ниво на минималната плата, но останува на ставот дека недостигот од работна сила е структурен проблем што не може да се реши сам по себе.

Анализата на Анастасовски отвора суштинско прашање за иднината на домашната економија — дали македонскиот работник ќе го изгуби своето место во Македонија, не затоа што ќе биде заменет, туку затоа што едноставно ќе го нема. Одговорот, според изнесеното, зависи од тоа дали државата ќе успее да го запре одливот на луѓе и истовремено да обезбеди доволно работна сила за работните места што остануваат отворени.