Македонија на задната страна од глобалната трка за вештачка интелигенција – експертите заминуваат, бирократијата задушува, а новите вештини остануваат непознаница

Северна Македонија повторно се најде на самото дно од глобалните технолошки текови. Додека светот вложува трилиони долари во вештачка интелигенција, нашата земја останува далеку од чекорите што ги преземаат развиените економии за зајакнување на технологијата, вештачката интелигенција и дигитализацијата. Според анализата, главните причини за ваквата состојба се заминувањето на стручниот кадар во странство, прекумерната бирократија и отсуството на волја за учење нови вештини.

Според проценките на Банката за меѓународни порамнувања, петте најголеми технолошки гиганти во светот ќе инвестираат повеќе од еден трилион американски долари во вештачка интелигенција во периодот од 2025 до 2026 година. Индустриските прогнози одат и подалеку, укажувајќи дека глобалните инвестиции во оваа технологија би можеле да се зголемат од сегашните 500 милијарди долари на дури четири трилиони долари до 2030 година. Ваквите бројки ја нагласуваат разликата меѓу земјите што ја прифаќаат технологијата и оние што остануваат на маргините.

Вештачката интелигенција веќе радикално ги менува глобалните трговски текови. Економиите кои се тесно поврзани со синџирот на снабдување со технологија, како Јужна Кореја, Сингапур, Малезија и Тајван, остваруваат големи придобивки од високите извозни цени на чиповите и опремата. Развиените економии се првите што имаат корист, благодарение на нивните големи услужни сектори, додека земјите во развој се соочуваат со поразновидна перспектива. Северна Македонија, како и секогаш, е на опашката на секој меѓународен развој.

Иако вештачката интелигенција директно не ги менува мандатите на централните банки, таа значително го усложнува толкувањето и прецизното разбирање на економските текови. Во однос на продуктивноста, истражувањата покажуваат дека генеративната вештачка интелигенција носи значителни подобрувања од 10 до 65 проценти во специфични задачи, особено во програмирањето, консалтингот и професионалното пишување. Долгорочното влијание на оваа технологија ќе зависи од политичките одлуки, инвестициите во нови вештини и начинот на кој ќе се распределуваат придобивките.

Проблемот во Северна Македонија е повеќеслоен. Стручниот кадар, особено младите програмери и инженери, масовно заминува во земји каде што има услови за работа и соодветен развој. Прекумерната бирократија дополнително го забавува секој обид за воведување нови технологии, а отсуството на системска обука и преквалификација значи дека дури и кога постои волја, нема кој да ги спроведе промените. Наместо да се учи од новите алатки, институциите и компаниите остануваат заробени во старите начини на работење.

Споредбата со регионот е поразителна. Додека Јужна Кореја, Сингапур, Малезија и Тајван веќе профитираат од високите извозни цени на чиповите и технолошката опрема, Северна Македонија сè уште нема изградено ниту основна инфраструктура за развој на вештачка интелигенција. Економските придобивки од оваа технологија, наместо да стигнат до нашите компании и граѓани, остануваат далеку на хоризонтот.

Заклучокот е јасен: без итни инвестиции во вештини, без намалување на бирократските бариери и без стратегија за задржување на стручниот кадар, Северна Македонија ризикува трајно да остане надвор од глобалната економска игра што ја диктира вештачката интелигенција. Додека светот инвестира трилиони, ние сè уште чекаме на почетната линија.