Македонија меѓу зелената агенда на Брисел и сопствената енергетска реалност

Во време кога војни, прекини на снабдувачките синџири и големи геополитички пресметки повторно ја ставаат енергетската сигурност во центарот на вниманието, се отвора суштинското прашање дали Брисел ѝ остава на Македонија доволно простор суверено да го избере сопствениот пат до енергетската стабилност. Од земјите кандидати за членство во Европската Унија се бара забрзано, дури и со европски пресинг, усогласување со зелената агенда, но истовремено тие мораат сами да обезбедат сигурна и достапна енергија. Клучната дилема е колку простор им останува на овие држави да го изберат својот сопствен пат кон зелената транзиција, особено кога членството во Унијата сè уште е неизвесна перспектива.

Земја што не знае дали утре ќе има доволно струја, гас или гориво, тешко може да зборува за економска сигурност, развој и независна политика. Затоа, според размислувањата изнесени во анализата, секоја држава мора да има право сама да го избира патот до енергетската стабилност. Тоа не значи откажување од зелената транзиција или од обврските кон заштитата на животната средина, туку значи дека патот до тие цели не може да биде идентичен за богата индустриска економија и за земја со далеку помали финансиски, технолошки и инфраструктурни можности. Особено не би требало од земјите кандидати да се бара прекуноќ да ги достигнат стандардите на високоразвиените членки на ЕУ, додека истовремено не знаат ниту кога ќе станат дел од Унијата.

Дури и самата Европска Унија во последните години ја приспособува динамиката на зелената транзиција, воведува поголема флексибилност и повторно ја нагласува улогата на нуклеарната енергија како дел од декарбонизацијата. Оттука, прашањето не е дали Македонија треба да биде зелена, туку дали може да биде зелена, конкурентна и енергетски безбедна со своето ниво на развој и со реалните можности што ги има денес.

Ново енергетско прашање меѓу кандидатите за ЕУ и Брисел се отвора и преку напорите на американските енергетски компании да го прошират своето присуство на Западен Балкан. Според бриселскиот „Политико“, Албанија, Косово и Босна и Херцеговина разгледуваат набавка на американски течен природен гас или изградба на инфраструктура за негов увоз. Нивното образложение е дека гасот би бил преодно гориво, замена за рускиот гас и јагленот, додека се развиваат обновливите извори. Од Брисел, меѓутоа, според изданието, се појавуваат воздржани реакции кон ваквите планови, што дополнително ја усложнува сликата за тоа колку простор навистина им останува на земјите од регионот самостојно да одлучуваат за својата енергетска иднина.

Суштината на дилемата е јасна: енергетската политика на земјите кандидати се движи меѓу европските правила и реалните потреби на нивните економии и граѓани. Додека Брисел инсистира на усогласување со зелената агенда, овие држави мораат да обезбедат стабилно снабдување и достапна цена на енергијата, што е предуслов за секаков развој. Рамнотежата меѓу овие две барања останува отворено прашање, а одговорот на него директно ќе ја определи енергетската иднина на Македонија и на целиот регион.