Македонија губи европски пари поради слаб административен капацитет, покажува извештајот на Европската комисија

Македонија има раст на економијата, стабилен банкарски сектор и постепено подобрување на пазарот на труд, но истовремено се соочува со низа слабости што со години тешко се поместуваат. Јавните набавки, капацитетот за користење на европските фондови, даночната администрација, транспортот и животната средина се меѓу областите каде што Европската комисија нотира бавен или никаков напредок, се наведува во Извештајот за Македонија за 2026 година, објавен на 4 ноември.

Според извештајот, институционалните слабости директно влијаат врз трошењето на јавните пари, реализацијата на инвестициите, конкурентноста и способноста на земјата да ги користи средствата што ѝ ги става на располагање Европската Унија. Во делот за јавни набавки, Европската комисија оценува дека „од последната оценка не е постигнат напредок“, односно дека во овој дел не е постигнат напредок. Препораките дадени една година претходно не биле спроведени и остануваат во сила.

Јавните набавки во 2025 година биле во вредност еквивалентна на 9,3 отсто од бруто домашниот производ, наспроти 8,8 отсто една година претходно. Но, конкуренцијата останува ограничена, а најниската цена и натаму доминира како критериум при изборот. Кај 33,9 отсто од тендерите била доставена само една понуда. Дополнително, уделот на поништените договори се зголемил на 28,7 отсто. Критериумот за економски најповолна понуда, кој освен цената треба да ги земе предвид и квалитетот и другите карактеристики на понудата, бил применет кај само 6 отсто од договорите.

Европската комисија има забелешки и за јавно-приватните партнерства. Законската рамка не е усогласена со европското право, а системите за контрола и управување со фискалните ризици се оценети како многу слаби. Усвојувањето на новиот закон за јавно-приватно партнерство продолжува да доцни. ЕК забележува дека иако постои систем за препознавање „црвени знаменца“ – показатели за можни неправилности или корупциски ризици во тендерите, институциите недоволно постапуваат по ваквите сигнали.

Една од најсериозните забелешки се однесува на способноста на институциите да ги користат европските фондови. Во поглавјето за регионална политика и координација на структурните инструменти, Европската комисија пишува дека структурите задолжени за индиректно управување со средствата не ги исполнуваат потребните услови, што директно се одразува врз реализацијата на проектите финансирани од Европската Унија.

Извештајот ги потврдува економските достигнувања на земјата, но истовремено укажува дека без зајакнување на административните капацитети и без спроведување на препораките, средствата што Европската Унија ги става на располагање остануваат неискористени, а со тоа и директно се губат европски пари.