Македонија гради гасовод кон Србија вреден 29,4 милиони евра, со рок до крајот на 2028 година

Македонија ќе добие нова гасна врска со Србија, откако проектот за изградба на македонската делница од гасоводот доби заедничка поддршка од министрите за енергетика на Македонија, Србија, Грција и Бугарија. Според достапните информации, македонската траса е долга 22,4 километри, договорот за нејзино проектирање и изградба е вреден 29,4 милиони евра, а планираното завршување на работите е до крајот на 2028 година. Станува збор за проект што треба да ја поврзе Македонија со дополнителна регионална рута за снабдување со природен гас.

Поддршката за почетокот на изградбата беше изразена на средбата на министрите за енергетика на четирите земји, која се одржа на 6 октомври во Белград и беше посветена на сигурноста на енергетските испораки во регионот. Македонската министерка за енергетика Сања Божиновска и нејзините колеги од Србија, Грција и Бугарија го поздравија и вклучувањето на Македонија и Србија во Вертикалниот гасен коридор преку нивните оператори за пренос. Замислата е новата врска да се надоврзе на интерконекторот со Грција и да овозможи дополнителни испораки кон север, со поголем избор на транспортни правци.

Македонската траса ќе почнува од блок-станицата Клечовце и ќе се протега до границата со Србија кај Сопот. Компанијата НОМАГАС ја избра фирмата „Рапид билд“ за проектирање и изградба на делницата. Износот од 29,4 милиони евра се однесува на договорот за македонската делница, а не на целиот гасовод од двете страни на границата, што е важен детал за разбирање на обемот на инвестицијата.

Проектот предвидува цевковод со дијаметар од 500 милиметри и придружни објекти за мерење и регулирање на протокот. Предвидениот двонасочен проток е до 160.000 кубни метри на час. Ориентациски, непрекинат проток на наведениот максимум би одговарал на околу 1,4 милијарди кубни метри годишно. За споредба, според годишниот извештај на РКЕ, македонската потрошувачка во 2025 година изнесувала околу 296 милиони кубни метри. Тоа покажува дека постои простор и за регионален транзит, но пресметката на техничкиот потенцијал не претставува договорена испорака или гаранција дека капацитетот ќе биде целосно искористен.

Договорот за македонската делница е склучен по системот „клуч на рака“, што значи дека изведувачот ја презема целосната одговорност за проектирањето и изградбата. Ваквиот модел на договорање е вообичаен за инфраструктурни проекти од ваков тип, каде што инвеститорот сака да има јасна цена и рок, а ризикот од реализацијата го носи избраната компанија.

Прашањето што останува отворено е дали новата гасна врска ќе значи и поевтин гас за македонските потрошувачи. Од достапните информации не произлегува директна гаранција за намалување на цената, туку пред сè се нагласува зголемувањето на сигурноста на снабдувањето и разновидноста на транспортните правци. Дополнителната рута кон север може да придонесе за поголема конкуренција меѓу добавувачите и за намалување на зависноста од еден извор, што вообичаено е предуслов за стабилни, а со тек на време и пониски цени на пазарот.

Вклучувањето на Македонија и Србија во Вертикалниот гасен коридор преку нивните оператори за пренос е чекор кон поврзување на постоечката инфраструктура со пошироката регионална мрежа. Новиот гасовод кон Србија треба да се надоврзе на интерконекторот со Грција, со што Македонија би се позиционирала како дел од транзитниот пат кон север. За земјата, тоа значи и можност за приходи од транзит, но и поголема одговорност за одржување и управување со инфраструктурата.

Рокот до крајот на 2028 година е амбициозен, имајќи ја предвид сложеноста на прекуграничните енергетски проекти, каде што покрај градежните работи треба да се усогласат и техничките стандарди, дозволите и оперативните процедури меѓу две земји. Сепак, заедничката поддршка од министрите на четирите земји на средбата во Белград покажува дека постои политичка волја проектот да се реализира според предвидената динамика.

За македонските граѓани и стопанството, клучното прашање останува практичниот ефект: дали новата врска ќе донесе посигурно снабдување и дали тоа ќе се одрази на сметките за гас. Одговорот ќе зависи од повеќе фактори, меѓу кои и од тоа колку од предвидениот капацитет навистина ќе се користи, какви ќе бидат условите за пристап до мрежата и каква ќе биде состојбата на глобалниот и регионалниот пазар на природен гас во моментот кога гасоводот ќе биде пуштен во употреба.

Она што е сигурно од достапните податоци е дека Македонија добива конкретен инфраструктурен проект со јасна цена, должина и рок, што претставува чекор напред во енергетската поврзаност на регионот. Остатокот од приказната — дали ќе плаќаме поевтин гас — ќе се покаже во годините што следат, кога ќе бидат познати условите под кои гасот ќе тече низ новата делница кон Србија и понатаму кон европските пазари.