Македонија е колепка на Самуиловата држава — нови историски аргументи против бугарското присвојување на царот Самуил

Договорот меѓу Грција и Бугарија, со кој в сабота на 3 октомври Атина свечено ќе ѝ ги предаде на Софија посмртните останки за кои верува дека се на цар Самуил, претставува прекршување на инаку спорниот Втор протокол и класичен политички договор со отворена антимакедонска порака. Тоа го оценува светски признатиот медиавелист Митко Б. Панов во анализата посветена на прашањето кој е цар Самуил и зошто Бугарија го присвојува, а која се преобјавува во три продолженија.

Според анализата, епитафот на византискиот император Василиј II без сомнение претставува директна потврда дека тој сакал вечно да биде запаметен како победник над Скитите, односно непријателите од Самуиловата држава. Како следно прашање, кое досега не било поставено од истражувачите, се наметнува дали императорот бил познат со ваква апелација за време на неговото владеење.

Панов наведува дека не би можел да се најде подобар податок од некој што бил митрополит, дипломат и писател, а уште повеќе кој директно му пишувал на Василиј II. Сето тоа, како што се наведува, го имаме кај Лав, митрополитот од Синада, кој во писмото адресирано директно до Василиј II од почетокот на 996 година, меѓу другото, наведува: „Императорот беше најголемиот од нив, императорот кој се враќаше од блескавата и неспоредлива победа; кој недостасуваше и по кого се копнееше, бидејќи долго време тој работеше во неволја за да ја обезбеди целосната победа; кој поради неговото достигнување беше брилијантен и славен и не ја презираше апелацијата ’Скитикус’ (Σκυθικος)… Не поштедувајте ниту еден Скит (Σκύθην), дури ни малото момче што мајка му го носи во својата утроба, туку разурнете ги и уништете ги сите заедно…“

Официјалната кореспонденција, адресирана лично до императорот, како што се наведува во анализата, јасно покажува дека Лав од Синада го ословувал Василиј II со апелативот „Скитикус“ поради неговите победи против „Скитите“. Ваквата официјална кореспонденција сосема јасно покажува дека Василиј II кон крајот на 10 век веќе бил познат со апелацијата „Скитикус“, што произлегла од неговите победи над Самуиловата војска.

Тоа недвосмислено се потврдува и од епитафот на Василиј II, кој сакал да биде запаметен токму како победник над Скитите во вечноста. Ваквото поимање се рефлектира и во делата на Михаил Псел, кој бил роден во Константинопол истата година кога Василиј II ја освоил Самуиловата држава, а чие сведоштво е содржано во првото поглавје од неговата Хронографија посветена на владеењето на овој император.

Анализата на Панов е објавена во контекст на најавената свечена предаја на посмртните останки меѓу Атина и Софија, настан што, според авторот, носи отворена антимакедонска порака. Според него, станува збор за класичен политички договор меѓу двете земји, со кој се прекршува инаку спорниот Втор протокол, а со самото тоа се отвора прашањето за историското наследство на Самуиловата држава.

Во анализата се потенцира дека Македонија е колепка на Самуиловата држава, а аргументите изнесени преку официјалната византиска кореспонденција и епитафот на Василиј II треба да покажат дека поистоветувањето на Самуил со бугарската држава не е поткрепено со историските извори. Преку писмото на Лав од Синада и преку сведоштвото на Михаил Псел, авторот гради теза дека Самуиловата војска и држава биле препознавани како посебен ентитет, а не како дел од бугарската историја.

Според изнесеното, апелативот „Скитикус“ не бил случаен — тој произлегол директно од победите на Василиј II над Самуиловата војска и станал дел од официјалниот начин на кој императорот бил ословуван уште кон крајот на 10 век. Токму затоа, како што се наведува, епитафот не треба да се чита изолирано, туку како продолжение на една поширока практика на именување што ја потврдуваат повеќе извори од тој период.

Анализата се објавува во три продолженија, а нејзината цел е да понуди историски аргументи во момент кога меѓу Грција и Бугарија се одвива политички договор околу посмртните останки за кои Атина верува дека му припаѓаат на цар Самуил. Според авторот, ваквиот чин не е само протоколарен, туку има јасна политичка порака насочена кон Македонија и кон нејзиното право да го негува наследството на Самуиловата држава.

Во заклучокот на достапниот дел од анализата се нагласува дека официјалната кореспонденција адресирана лично до императорот и епитафот на Василиј II претставуваат клучни сведоштва што треба да се земат предвид при секое сериозно разгледување на прашањето кому му припаѓа историското наследство на цар Самуил. Македонија, како што се тврди, е колепка на Самуиловата држава, а обидите таа да се претстави како бугарска не издржуваат пред она што го кажуваат изворите од самиот период на нејзиното постоење.