Куповната моќ пред една деценија и денес: што можеше да се купи со просечна плата и пензија

Во септември нема забележана инфлација во однос на август, но сите извештаи за берзанските производи, а особено за енергентите, укажуваат дека инфлацијата може повторно да „чука на врата“. Од Евростат стигнуваат разочарувачки вести дека инфлацијата во еврозоната значително забрза во септември и достигна 3,8 насто, што е највисоко ниво во последните три години. Бидејќи Македонија е увозно зависна земја, случувањата со цените во Европа укажуваат на тоа дека нови ценовни поместувања се сè поизвесни.

Анализата на куповната моќ во текот на изминатата деценија покажува дека таа од релативна стагнација премина во период на високи инфлации, но и со истовремен релативно висок раст на платите и пензиите. Споредбената анализа на цените на основните прехранбени производи и на тоа колку од нив можело да се купат со една просечна плата, односно пензија, пред 10 години во споредба со денес, открива значителни разлики.

Државниот завод за статистика објавува годишни извештаи со просечни цени, што овозможува враќање една деценија наназад. За сегашните цени, направено е истражување низ маркетите и е пресметан сопствен просек. Од податоците може да се види дека помали разлики има кај оризот, гравот и шеќерот. Цената на кафето буквално е удвоена – од некогашните неполни 400 денари за еден килограм, на сегашни 800 денари. Повеќе од двојно повисока е сегашната цена на јунешкото месо. Ако некогаш јунешкото месо со коски чинеше 325 денари за килограм, сега чини 750 денари. Цената на млекото е зголемена, но на млечните производи растот е поголем од тој на суровината.

Вистинската слика за тоа колку растот на цените влијаел врз животниот стандард се добива кога ќе се направи споредба колку можело да се купи со една плата од секој производ пред 10 години, а колку сега. Според последните податоци што ги има Државниот завод за статистика за просечната нето-плата, а тоа е за јули, таа изнесувала 48.499 денари. Во јули 2016 година, пак, просечната нето-плата била 22.334 денари. Математиката открива дека и покрај значителниот раст на цените на поединечни производи, растот на платите овозможил со една плата да може да се купи повеќе од повеќето производи отколку пред една деценија.

Сепак, исклучок од ова правило се лебот и јунешкото месо, каде што растот на цените го надминал растот на платите, поради што со една просечна плата денес може да се купи помалку од овие производи отколку пред десет години. Оваа споредба ја нагласува сложеноста на влијанието на инфлацијата врз секојдневниот живот, бидејќи различните производи реагираат различно на пазарните и економските услови.

Анализата на порталот „Пари“ ги опфати и движењата на цените во еврозоната, каде што инфлацијата во септември достигна 3,8 насто, што е највисоко ниво во последните три години. Бидејќи Македонија е увозно зависна земја, ваквите случувања во Европа директно влијаат врз домашните ценовни трендови, што значи дека нови ценовни поместувања се сè поизвесни. Ова ја прави анализата на куповната моќ уште порелевантна за граѓаните, кои секојдневно ја чувствуваат разликата меѓу растот на платите и растот на цените.

Споредбата на податоците за просечната нето-плата од јули 2016 година, кога изнесувала 22.334 денари, и јули 2026 година, кога изнесувала 48.499 денари, покажува дека номиналниот раст на платите е значителен. Сепак, реалната вредност на тие плати зависи од движењето на цените на производите и услугите што ги купуваат граѓаните. Токму затоа анализата на поединечни производи, како лебот, маслото, јајцата, кафето, оризот, гравот, шеќерот, млекото и јунешкото месо, дава појасна слика за тоа како се менувала куповната моќ во изминатата деценија.

Од податоците произлегува дека кај повеќето основни прехранбени производи, растот на платите го надминал растот на цените, што значи дека со една просечна плата денес може да се купи повеќе отколку пред десет години. Меѓутоа, кај лебот и јунешкото месо, ситуацијата е поинаква – цените на овие производи пораснале побрзо од платите, поради што нивната достапност за просечниот потрошувач е намалена. Оваа разлика е важна за разбирање на влијанието на инфлацијата врз различните сегменти од потрошувачката кошничка.

Анализата на куповната моќ не е само статистичка вежба, туку и показател за реалниот животен стандард на граѓаните. Иако просечната плата номинално е повеќе од двојно поголема од онаа пред една деценија, секојдневните трошоци и ценовните движења на поединечни производи ја одредуваат вистинската вредност на тие приходи. Затоа следењето на цените на основните производи, како и на платите и пензиите, останува клучно за разбирање на економските услови во кои живеат граѓаните.

Со оглед на тоа што Македонија е увозно зависна земја, надворешните економски фактори, како што се движењата на цените во еврозоната и на берзанските производи, имаат директно влијание врз домашната инфлација. Неодамнешното забрзување на инфлацијата во еврозоната на 3,8 насто во септември, што е највисоко ниво во последните три години, укажува дека притисоците врз цените може повторно да се засилат. Ова значи дека и покрај моменталната стабилност на цените во септември во однос на август, идните движења на цените остануваат неизвесни.

Анализата на порталот „Пари“ покажува дека споредбата на цените и платите пред една деценија и денес открива сложена слика – додека некои производи станале подостапни поради растот на платите, други, како лебот и јунешкото месо, станале помалку достапни. Оваа разлика е одраз на различните пазарни услови и на влијанието на инфлацијата врз различните категории производи. За граѓаните, ова значи дека куповната моќ не е униформа категорија, туку зависи од конкретните производи што ги купуваат и од нивните ценовни движења.