Кога банка пропаѓа: Штедачите не ги губат сите пари, но кредитите остануваат

Пропаѓањето на една банка може да предизвика голема неизвесност кај граѓаните, особено кај оние кои во неа имаат заштеди, трансакциски сметки или активни кредити. Сепак, затворањето на банката не значи автоматски дека штедачите ќе ги загубат сите пари, ниту пак дека должниците повеќе нема да мора да ги враќаат кредитите. Во Северна Македонија постои систем за осигурување на депозитите, чија цел е да ги заштити граѓаните во случај банка или штедилница да пропадне, додека обврските на клиентите кон банката не исчезнуваат со нејзиното затворање.

Во Северна Македонија, Фондот за осигурување на депозити ги обесштетува физичките лица до 30.000 евра во денарска противвредност по лице во една банка. Оваа заштита се однесува на орочени и неорочени штедни влогови, девизни и денарски депозити, пари на трансакциски сметки, депозити поврзани со платежни картички, како и сертификати за депозити и други законски опфатени влогови.

Важно е што лимитот од 30.000 евра не се однесува на секоја сметка посебно, туку на вкупните депозити на едно физичко лице во истата банка. Тоа значи дека ако некој има 15.000 евра на штедна книшка, 10.000 евра на девизна сметка и 8.000 евра на трансакциска сметка, сите средства се собираат при пресметката на обесштетувањето. Во вкупниот износ се пресметува и соодветната камата до денот на настанување на ризичниот настан.

На пример, ако штедач има 25.000 евра во една банка, во рамките на законскиот лимит би требало да му бидат обесштетени сите средства. Но, доколку има 50.000 евра, гарантирани се најмногу 30.000 евра, додека за остатокот ќе зависи од тоа колку средства ќе бидат обезбедени во стечајната постапка.

Според важечката законска рамка, Фондот за осигурување на депозити треба да започне со исплата на осигурените депозити во рок од 20 дена од конечноста на решението за одземање на дозволата за работа на банката. Во исклучителни околности рокот може да биде продолжен за дополнителни 10 дена. Тоа значи дека граѓаните не треба со години да чекаат да заврши целата стечајна постапка за да го добијат гарантираниот износ, туку Фондот ги исплаќа осигурените средства во релативно краток рок.

Од друга страна, она што често се занемарува во вакви ситуации е дека обврските на клиентите кон банката не исчезнуваат со нејзиното затворање. Должниците кои имаат активни кредити и понатаму мора да ги враќаат, бидејќи побарувањата на банката во стечајната постапка преминуваат на новиот субјект или се предмет на наплата. Затоа, пропаѓањето на банката не е „ослободување" од кредитните обврски за граѓаните.

Севкупно, системот за осигурување на депозитите има за цел да ја заштити финансиската стабилност и довербата на граѓаните, така што штедачите во најголем дел не ги губат заштедите до законскиот лимит, додека кредитните обврски остануваат во сила. За секој штедач е важно да знае дека заштитата се пресметува врз вкупниот износ по лице во една банка, а не по поединечна сметка, што е клучен детал при планирањето на заштедите.