Кириите во Македонија растат трипати побрзо од просекот на ЕУ, становите сè помалку достапни

Кириите за изнајмување станови во Северна Македонија за една година пораснале за 9,2 отсто, што е трипати повеќе од просекот на Европската Унија, покажуваат податоците на Евростат објавени во анализата на „Еуроњуз“. Според тие бројки, земјава се наоѓа меѓу европските држави со најизразено поскапување на изнајмувањето станови, што отвора сериозно економско прашање за тоа колку долго цените на домувањето можат да растат побрзо од куповната моќ на граѓаните.

Споредбата се однесува на вторите квартали од 2025 и 2026 година. Со годишен номинален раст од 9,2 отсто, Македонија се наоѓа на седмото место меѓу земјите со највисоки стапки што се издвоени во анализата на „Еуроњуз“, кога се вклучени и Турција и земјите надвор од Европската Унија. Просекот на ЕУ изнесува 3 отсто, што значи дека домашниот пазар на изнајмување станови расте значително побрзо од европскиот просек.

Македонија има поголем раст на кириите од Грција, Чешка, Албанија, Германија, Франција и Шпанија. Во непосредното соседство, повисок раст бележат Србија и Бугарија, додека Албанија и Грција имаат поумерено зголемување. На врвот на европската листа според поскапувањето на изнајмувањето се наоѓаат Романија и Хрватска, каде што кириите се зголемиле за повеќе од 40 отсто, што е драматичен раст од кој Македонија е сè уште далеку, но нејзиниот тренд останува меѓу најизразените.

Проблемот не е само во висината на кириите. Во Македонија истовремено растат и продажните цени на становите, што го прави купувањето сопствен дом сè понедостапно, особено за младите семејства. На тој начин се создава затворен круг во кој оние што не можат да купат стан остануваат подолго под кирија, а зголемената побарувачка за изнајмување создава дополнителен притисок врз цените.

Податокот е особено значаен затоа што номиналниот раст од 9,2 отсто не може да се објасни само со општото поскапување на производите и услугите. Дел од притисокот произлегува од самата структура на пазарот на недвижности, што значи дека поскапувањето на кириите има и свои внатрешни причини, а не е само одраз на општата инфлација.

Анализата на „Еуроњуз“ ги издвојува земјите со највисоки стапки на раст, а не претставува целосно рангирање на сите европски држави. Сепак, и во така поставената споредба, Македонија се наоѓа високо на листата, веднаш зад неколку земји со уште поизразено поскапување. Тоа значи дека домашниот пазар на изнајмување не е изолиран случај, туку е дел од поширок европски тренд на раст на цените на домувањето, но со стапка што е значително над просекот на Унијата.

За граѓаните, последиците се непосредни. Кога кириите растат трипати побрзо од просекот во Европската Унија, а платите не го следат истото темпо, делот од домашниот буџет наменет за домување се зголемува, а остатокот за други трошоци се намалува. Младите семејства се соочуваат со двојна тешкотија: не можат да купат стан поради високите продажни цени, а истовремено плаќаат сè повисока кирија за изнајмен простор.

Податоците на Евростат, објавени во анализата на „Еуроњуз“, го потврдуваат она што го покажуваат и домашните пазарни движења: становите поскапуваат побрзо од платите. Оваа нерамнотежа меѓу растот на цените на домувањето и растот на приходите на домаќинствата е клучното прашање што произлегува од бројките. Колку долго цените на домувањето можат да растат побрзо од куповната моќ на граѓаните останува отворено, но трендот засега не покажува знаци на забавување.

Споредбата меѓу вторите квартали од 2025 и 2026 година покажува дека поскапувањето не е случајно отстапување во еден период, туку движење што се одржува. Во услови кога просекот на Европската Унија изнесува 3 отсто, а Македонија бележи 9,2 отсто, јасно е дека домашниот пазар на изнајмување функционира под поинакви услови од оние во поголемиот дел од Унијата. Тоа го става прашањето за достапноста на домувањето меѓу централните економски теми за граѓаните во земјава.