Кириите низ Европа растат побрзо од инфлацијата — Романија и Хрватска со најголеми скокови, Македонија не е исклучок

Цените за изнајмување станови значително се зголемија низ цела Европа, а во последниот период Романија и Хрватска се најтешко погодените земји. Според анализа објавена од Euronews, која го истражуваше годишниот раст на кириите и специфичните причини за ваквите случувања, кириите во многу европски земји растат побрзо од општата стапка на инфлација. Од вториот квартал од 2025 година до истиот период во 2026 година, реалните трошоци за изнајмување станбени недвижности во Европската Унија се зголемија за три проценти.

Според податоците на Евростат, годишниот раст на кириите во Унијата се движеше од нула проценти во Финска до дури 43,5 проценти во Романија. Хрватска е веднаш зад неа со раст од 40,1 процент. Во истиот период, вкупната инфлација во Романија изнесуваше 9,5 проценти, а во Хрватска 4,8 проценти, што значи дека кириите во двете земји се зголемија за повеќе од 30 проценти во реални услови, односно по прилагодувањето за инфлацијата.

Третиот највисок раст во Европската Унија го забележа Словенија, со 10 проценти, или нешто над шест проценти по прилагодувањето за инфлацијата. Овие бројки покажуваат дека станбеното прашање станува сè поголем товар за граѓаните во голем дел од европските земји, а растот на кириите во неколку случаи драстично ја надминува општата инфлација.

Институциите што доставуваат податоци до Евростат ги објаснија за Euronews Business причините за ваквите зголемувања. Според романската влада, главната причина е „зголемување на административно утврдените кирии“, односно оние за станови во сопственост на државата или на локалните единици. Сепак, д-р Адријана М. Соаита од Универзитетот во Глазгов се сомнева во ова објаснување. „Јавните станови под кирија учествуваат со занемарлив дел од вкупниот станбен фонд“, изјави таа за Euronews Business.

Таа забележа дека кириите во ваквите станови се толку пониски од оние на приватниот пазар што дури и нивното тројно зголемување нема значително да влијае на просекот. „Ако, дури и по прилагодувањето за инфлацијата, методологијата на Евростат и неформалниот сектор, сè уште видиме големо зголемување на кириите, тоа може да се должи на влегувањето на новоизградени или целосно реновирани имоти на пазарот“, верува Соаита.

Во Хрватска, наглото зголемување на кириите е, според институцијата што ги обезбедува податоците, „последица на одлуката на локалните власти во Загреб да ги зголемат кириите во категоријата социјална кирија“. Професорот Гојко Безован од Универзитетот во Загреб истакна дека значителен дел од хрватскиот станбен фонд станал предмет на финансиски инвестиции. Инвестициите во станови и недвижности за туризам станале доминантна форма на штедење, што дополнително го засилува притисокот врз пазарот на изнајмување и ги турка цените нагоре.

Анализата на Euronews доаѓа во момент кога слични трендови се забележуваат и во Македонија, каде растот на кириите во последните години не е мал, иако земјата не е членка на Европската Унија и не е опфатена со податоците на Евростат. Граѓаните во земјава, особено во Скопје и во поголемите градски центри, сè почесто се соочуваат со значително повисоки месечни трошоци за изнајмување стан, што го намалува расположливиот доход на домаќинствата.

Податоците за Европската Унија покажуваат јасен образец: кириите растат побрзо од инфлацијата во голем број земји, а разликата меѓу номиналниот и реалниот раст е најизразена токму во Романија и Хрватска. Тоа значи дека дури и кога општата инфлација се намалува, трошоците за домување продолжуваат да растат со поголема динамика, што дополнително ја влошува достапноста на станови за изнајмување.

Експертите како Соаита и Безован укажуваат на структурни причини зад овие бројки — од методологијата на мерење и неформалниот сектор, преку новоизградените и реновирани имоти што влегуваат на пазарот, до претворањето на становите во инвестициски и туристички средства. Ваквите фактори не делуваат изолирано, туку заедно создаваат притисок што ги крева кириите и во земјите со посилна економија и во оние со пониски приходи.

За граѓаните низ Европа, а сè повеќе и во Македонија, последиците се исти: поголем дел од месечниот буџет оди за кирија, а помалку останува за други потреби. Додека институциите нудат различни објаснувања за растот, податоците на Евростат јасно покажуваат дека станбеното прашање останува еден од најгорливите економски и социјални предизвици на континентот.