Канада покажува стратешка амбиција кон ЕУ — лекција што Британија сè уште не ја научила

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја покани Канада да биде првата земја што ќе го добие статусот „придружено членство“ во Европската Унија. Во својот говор за состојбата на Унијата, таа зборуваше за идна врска подигната „на највисоко можно ниво“, што ги одразува блиските интереси и вредности. Канадскиот премиер Марк Карни го возврати тој став во својот говор пред Европскиот парламент во средата, порачувајќи дека двете страни треба да обезбедат „стратешка автономија преку длабока соработка“.

Карни предложи Канада да учествува во програмите на ЕУ за студентска размена „Еразмус“ и за истражување „Хоризонт“. Тој зборуваше за соработка во трговијата, одбраната, индустриските капацитети, науката, вселената и вештачката интелигенција. Сепак, како што забележува британскиот весник „Гардијан“, постои огромен јаз меѓу декларираните амбиции и нивното формализирање во каков било договор. Дури и релативно едноставен трговски договор со ЕУ може да биде тежок, имајќи предвид дека треба да се усогласат спротивставените приоритети на 27 земји-членки.

Според „Гардијан“, создавањето на едно повеслојано партнерство е макотрпна работа, оптоварена со технички детали — исто како што Британија откри при обидот да ги уреди условите за својата по-Брегзит врска со континентална Европа. Тој процес е дополнително забавен од недостиг на доверба. Лабуристичката влада ја отфрли отровната антибриселска идеологија што ја поттикна одлуката за излез од ЕУ, но договорот за Брегзит наследен од конзервативците беше дизајниран да дејствува како автоматски механизам што ги раздвојува двете страни. Враќањето на тој механизам бара поголем влог на политичка енергија и имагинација отколку што можеше да собере сер Кир Стармер.

И Велика Британија и Канада ја гледаат својата глобална позиција ослабена поради презирот на Доналд Трамп кон традиционалните американски сојузници. Сепак, околностите не им се сосема исти. Канада и САД делат најдолга копнена граница на Земјата. Трамп ја омаловажува сувереноста на својот северен сосед, предлагајќи таа да стане 51-ва американска држава, и предизвика бесмислена и скапа трговска војна. Британија не беше поштедена од царини и други дипломатски понижувања, но не претрпе сосема ист степен на континуирана реторичка и економска агресија.

Карни одговори со јасен план за геополитичко преориентирање. Тој зборува за „раскин“ во меѓународниот поредок и за предизвикот со кој се соочуваат „средните сили“ во дестабилизиран свет обликуван од ривалството меѓу САД и Кина. Тој повикува на максимална соработка меѓу демократиите што сè уште го ценат системот на мултилатерални сојузи поткрепен со меѓународното право. Токму тоа е идејата што стои зад новото забрзување на односите меѓу Канада и ЕУ. Таа е туѓа за Трамп, кој предупреди на уште царини доколку оската Отава–Брисел се развие во нешто што тој го смета за економски неповолно за САД. Засега, сето ова се случува само на ниво на реторика, но говорот на фон дер Лајен и одговорот на Карни се важни како израз на сериозна геополитичка амбиција.