Јавниот долг на Македонија надмина 10,7 милијарди евра, но уделот во БДП падна под 60 отсто

Македонија на крајот на јуни годинава должела 10,726 милијарди евра, што претставува 58,8 отсто од бруто домашниот производ. Тоа значи дека земјата и понатаму останува меѓу најзадолжените на Балканот, но уделот на долгот во БДП сепак е под границата од 60 отсто и е понизок од нивото забележано на крајот на 2024 година.

Според податоците, во апсолутен износ јавниот долг за година и пол пораснал за 1,107 милијарди евра. На крајот на декември 2024 година државата должела 9,619 милијарди евра, а на крајот на јуни годинава износот се искачил на 10,726 милијарди евра. Оваа разлика меѓу двете бројки често предизвикува забуна кога се зборува за задолжувањето, бидејќи државата денес должи повеќе пари, но тој долг претставува помал дел од БДП.

Клучното објаснување лежи во основата за пресметка. Уделот на долгот во БДП може да се намали кога расте вредноста на економијата, дури и ако износот што треба да се врати продолжува да се зголемува. Така, иако номиналниот долг е поголем, неговото учество во вкупната економска активност е намалено.

Во споредба со земјите од регионот, Македонија е најблиску до Црна Гора. На крајот на јуни Црна Гора имала 58,5 отсто долг во БДП, наспроти 58,8 отсто кај Македонија. Албанија во истиот период пријавила 49,02 отсто, додека долгот на Србија на крајот на јули изнесувал 43,9 отсто од БДП.

Разликите стануваат уште поголеми кога се погледнат Бугарија, Грција и Косово. Според податоците на Евростат, на крајот на март долгот на Бугарија изнесувал 28,5 отсто од БДП, а на Грција 143,5 отсто. Косово за истиот квартал пријавило 15,56 отсто. Тоа значи дека меѓу овие земји само Грција има повисок удел на долг од Македонија.

Сепак, ваквата споредба треба да се чита како ориентир за состојбата во регионот, а не како строго рангирање. Податоците се однесуваат на март, јуни или јули, зависно од земјата, и не секаде се користи иста дефиниција за јавниот долг. Оваа разлика е особено важна кога националните податоци се споредуваат со хармонизираните податоци на Евростат.

Внимание бараат и домашните проценти. За истиот долг од 9,619 милијарди евра на крајот на 2024 година, Министерството за финансии во постара фискална стратегија навело 62,4 отсто од БДП, а во понов документ 61,4 отсто. Износот на долгот е идентичен, но променета е основата за пресметување на неговиот удел, што покажува колку методологијата може да влијае на конечната слика за задолженоста.

Заклучокот е дека Македонија останува втора најзадолжена земја на Балканот според учеството на јавниот долг во БДП, веднаш по Црна Гора, но со тренд на намалување на тој удел благодарение на растот на економијата. Сепак, номиналниот износ на долгот продолжува да расте, што значи дека фискалната слика останува чувствителна и бара внимателно следење на приходите и расходите во буџетот.