Јапонските вековни компании банкротираат со рекордно темпо — 112 фирми згаснаа во првите осум месеци од 2026 година

Јапонија е земја позната по своите компании што опстојуваат со генерации, а многу од нив работат повеќе од еден век. Сепак, токму овие традиционални бизниси сега пропаѓаат со рекордно темпо, што претставува сериозен удар врз еден од столбовите на јапонското стопанство. Според податоците на истражувачката компанија „Теикоку ДатаБанк“, во првите осум месеци од 2026 година банкротирале 112 јапонски компании постари од 100 години, што е алармантен показател за состојбата на вековните бизниси во земјата.

Ако сегашниот тренд продолжи, годинава би можеле да пропаднат повеќе од 160 вакви компании. Тоа би значело нов рекорд и надминување на досегашниот максимум од 2024 година, кога банкротирале 146 компании со повеќе од еден век историја. Ваквите бројки јасно покажуваат дека проблемот не е изолиран инцидент, туку системска појава што ги зафаќа дури и најстабилните и најтрадиционалните јапонски фирми.

Причините за ваквиот бран банкротства се комбинација од неколку проблеми што сè посилно го притискаат јапонското стопанство. Меѓу нив се растот на цените на суровините, недостигот од работници, зголемените трошоци за работење и сè поголемиот проблем со пронаоѓање наследници кои би ги презеле семејните компании. Овие фактори заедно создаваат исклучително тешка средина за опстанок, дури и за бизниси што преживеале војни, кризи и децении економски турбуленции.

Еден од највпечатливите примери за оваа појава е „Кадоја Сесаме Милс“, производител на масло од сусам основан уште во 1858 година. Компанијата преживеала војни, економски кризи, како и пукањето на јапонскиот имотен и берзански балон, но денес се подготвува да се повлече од берзата и повторно да стане приватна компанија. Овој чекор го прави со поддршка на јапонскиот инвестициски фонд „Интеграл“.

„Кадоја“ денес се соочува со истите проблеми што ги погодуваат и многу други традиционални компании — поскапи суровини и сè поголеми геополитички ризици. Нејзиниот пример покажува дека дури и долгорочно стабилните компании со силна традиција повеќе не можат едноставно да продолжат да работат по моделот што функционирал со децении. Притисокот од пазарните услови и од внатрешните предизвици, како што е прашањето за наследство, ги принудува дури и најстарите фирми да размислуваат за радикални промени во своето работење.

Важно е да се напомене дека повлекувањето од берзата во вакви случаи не мора да значи дека компанијата е пред банкрот. Напротив, може да биде обид да се добие поголема слобода за преструктурирање и долгорочно планирање во период кога пазарните услови се исклучително непредвидливи. Ваквиот пристап им овозможува на компаниите да ги прилагодат своите стратегии без притисокот од кварталните очекувања на акционерите и берзанските аналитичари.

Сепак, фактот што дури и компании со повеќе од еден век историја не можат да најдат начин да опстанат во сегашните услови говори за длабочината на кризата со која се соочува јапонското стопанство. Недостигот од работна сила, особено во руралните средини каде што често се сместени овие традиционални бизниси, дополнително ја отежнува ситуацијата. Младите генерации сè поретко се подготвени да ги преземат семејните компании, претпочитајќи да бараат можности во поголемите градови или во други сектори.

Растот на цените на суровините, пак, ги намалува маржите на компаниите што работат во традиционални сектори како производство на храна и пијалаци, каде што можноста за пренесување на трошоците врз крајните потрошувачи е ограничена. Геополитичките ризици дополнително ја комплицираат состојбата, особено за компаниите што зависат од увоз на суровини или од извоз на своите производи на странски пазари.

Овој тренд на пропаѓање на вековните јапонски компании претставува повеќе од само статистика за банкротства. Тој е показател за подлабоките структурни промени во јапонското општество и економија, каде што традиционалните вредности и деловни модели се соочуваат со предизвици што бараат нови, пофлексибилни решенија. Дали овие промени ќе значат крај за еден дел од јапонското деловно наследство или негово преобликување во нова форма, останува да се види во годините што доаѓаат.