Италија и Германија во трка за батерии: складирањето енергија станува нова инвестициска класа

Пазарот на електрична енергија се менува, а вредноста на складирањето енергија расте насекаде во светот. Домаќинствата сè уште плаќаат високи сметки за струја, но на големопродажниот пазар некои оператори дури можат да бидат платени за да трошат енергија. Тоа е еден од парадоксите што ги создава растот на обновливите извори — сонцето и ветерот произведуваат кога можат, а не кога на мрежата е потребно, па во моменти на прекумерно производство цените можат да станат и негативни.

Затоа се потребни огромни батерии, познати како BESS (системи за складирање енергија со батерии), способни да го впијат вишокот енергија и подоцна да го вратат во мрежата. Нивната улога е толку стратешка што предизвика вистинска златна треска, во која Италија е во водечка позиција. До крајот на 2025 година, барањата за приклучување на системи за складирање на висок и екстрависок напон поднесени до Терна достигнаа 300 GW. Сепак, само 56 GW добија зелено светло, а само 6,8 GW беа подготвени да почнат со изградба. Веќе инсталираните системи имаа 7,4 GW моќност и 17,9 GWh капацитет. Терна проценува дека до 2030 година Италија ќе има потреба од околу 72 GWh, бројка што се очекува дополнително да порасне во сценаријата за 2040 година.

Германија ја покажува истата динамика во уште поекстремна форма. Само во 2025 година, мрежните оператори примија 18.158 апликации за големи системи за складирање, во вкупен износ од 573,5 GW. Издадените понуди за приклучување опфатија 54,2 GW, а постројките што навистина работат на среден напон и повеќе изнесуваа 3,6 GW. Сојузната агенција за мрежи предупредува и дека дел од апликациите се дупликати — истиот развивач може да поднесе истиот проект на неколку точки во мрежата и дури подоцна да одлучи каде да гради. Во практика, пред самите батерии да бидат купени, она што се тргува се опции.

Приказната на германската компанија Kyon Energy покажува колку брзо се смени финансирањето во секторот. Во јануари 2024 година TotalEnergies ја купи од нејзините три основачи, плаќајќи 90 милиони евра однапред плус дополнителни исплати. Kyon веќе имаше развиено 770 MW и имаше цврст план за уште 2 GW. Тогаш, косновачот Филип Мерк објасни дека финансирањето на големи батерии сè уште е тешко — Kyon првично би градел со сопствен капитал и би барал банкарско рефинансирање дури откако системот ќе почне да работи. Две години подоцна, сликата е поинаква. Во 2026 година TotalEnergies му продаде на Allianz Global Investors 50% удел во единаесет проекти на Kyon, со вкупно 789 MW и 1.628 MWh; во јули беше објавено проектно финансирање вредно околу 440 милиони евра, потпишано од десет финансиски институции. Структурираните договори за користење, кои всушност изнајмуваат капацитет на батерии, обезбедуваат дел од договорените приходи и ги прават паричните текови попредвидливи.

Вистинската вредност може да се појави пред изградбата. Тоа е механизмот што го опишува и Стефано Ендрици, партнер во MergersCorp, кој работи на трансакции за вонредно финансирање, вклучително и во секторот обновлива енергија. „Колку играчи имаат финансиска сила да градат? Многу малку, можеби еден од педесет“, забележува тој. Многумина, сепак, можат да обезбедат парцела земја и да го развијат проектот „целосно на хартија“. Големите инвестициски фондови и енергетските, инженерските и градежните компании претпочитаат да купат одобрени проекти и директно да преминат во фаза на развој — практичен начин да се купи време без да се изгубат во лавиринтот на дозволи и бирократија.

Конкуренцијата веќе е видлива во Италија. На првиот аукцион MACSE во септември 2025 година, Терна додели 10 GWh капацитет, целосно во литиум-јонски батерии. Понудите беа повеќе од четири пати повисоки од понудениот обем, а пондерираната просечна цена падна на 12.959 евра/MWh годишно, наспроти резервната премија од 37.000 евра, што е пад од околу 65%. Капиталот во меѓувреме пристигнува. Во 2025 година Modo Energy изброи 82 договори за BESS во Европа, наспроти 25 една година претходно, со објавена вредност од 8,6 милијарди евра.