Институтот за родови студии бара исправки во наставната програма по „Здравје и заштита на здравјето

Институтот за родови студии при Филозофскиот факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје упати јавна реакција на наставната програма за слободниот изборен предмет „Здравје и заштита на здравјето“ за гимназиско образование, која Министерството за образование и наука ја донесе и ја заведе под број 13-12621/2 од 7 октомври 2026 година. Во реакцијата институцијата ги изнесува своите забелешки и ставови за содржината на програмата и бара одредени нејзини делови да бидат поправени пред почетокот на нејзината примена.

Институтот за родови студии го поздравува донесувањето на наставна програма која, како што се наведува во реакцијата, конечно воведува содржини за рамноправност, здрави и безбедни врски, репродуктивно здравје, согласност и сексуално насилство во гимназиското образование. Како значаен чекор напред се оценуваат структурата на програмата, партиципативната методологија и јасното барање наставата да се одвива во безбедна средина и со заемно почитување. Посебно се цени, како што се наведува, определбата учениците критички да ги преиспитуваат стереотипите и општествените очекувања што ги обликуваат нивните избори и односи.

Програмата институтот ја чита во нејзиниот непосреден контекст. Во септември 2026 година Министерството за образование и наука ја повлече наставната програма за изборниот предмет „Сеопфатно сексуално образование“ од средните училишта, по реакции во јавноста, заради детална ревизија од страна на Бирото за развој на образованието и Министерството. Програмата „Здравје и заштита на здравјето“ е резултат токму од таа ревизија: истата целна група од прва до четврта година, истиот изборен статус и во голема мера истата тематска структура, но под ново име. Со оглед на тоа, како што се наведува во реакцијата, легитимно е да се праша што точно е ревидирано, а одговорот е видлив при споредба на текстовите.

Една од најдоследните промени е терминолошка: од целиот текст, од воведот до нормативот за наставен кадар, е отстранет поимот „род“, заедно со изведените поими родова рамноправност, родови улоги, родови стереотипи и родово базирано насилство. Институтот за родови студии образложува зошто тоа отстранување не е безопасно терминолошко поедноставување, туку концептуален пропуст со педагошки, правни и стручни последици, и бара тој да биде поправен пред почетокот на примената на програмата.

Како главна забелешка во реакцијата се издвојува отсуството на поимот „род“. Програмата систематски го избегнува тој поим и наместо него работи со описни конструкции, меѓу кои и „биолошки пол“, што според институтот води кон стеснување на содржината и кон губење на клучните концепти врз кои се темели современото образование за здравје, рамноправност и заштита од насилство.

Реакцијата на Институтот за родови студии доаѓа во момент кога новата наставна програма сè уште не почнала да се применува во гимназиското образование, поради што институцијата смета дека е неопходно нејзините забелешки да бидат разгледани и вградени пред наставата да започне. Со тоа, како што се наведува, би се осигурало дека учениците ќе добијат содржини што се темелат на стручни и концептуално целосни основи, а не на терминолошки поедноставувања што ги занемаруваат родовите аспекти на здравјето, врските и насилството.