Инфлацијата во САД се забрза на 3,7 отсто пред изборите

Инфлацијата во САД се забрза повеќе од очекуваното во годината заклучно со септември, покажаа официјалните податоци објавени во последниот извештај пред изборите следниот месец. Растот на цените се искачи на 3,7 отсто, што е зголемување од 3,4 отсто во дванаесетте месеци заклучно со август. Инфлацијата беше над прогнозите, поттикната од повисоките цени на горивата за возила, кои нагло пораснаа по нарушувањето на енергетските испораки од Блискиот Исток поради конфликтот на САД и Израел со Иран. Изборите се водат токму околу притисоците врз трошоците за живот низ целата земја.

Инфлацијата е стапката по која цените на производите или услугите растат со текот на времето. На пример, ако шише млеко чини 1 долар, но по една година порасне на 1,10 долари, тогаш годишната инфлација за млекото изнесува 10 отсто. Официјалните лица од Бирото за статистика на трудот ја мерат инфлацијата преку индексот на потрошувачки цени, кој ги следи промените на цените на стотици различни стоки и услуги — од намирници, облека, енергија до медицински услуги. Бирото, кое мери инфлација повеќе од 110 години, ја ажурира оваа таканаречена кошница на стоки со текот на времето, како што се менуваат навиките за трошење и животниот стил на луѓето. Автомобилите и радијата не беа вклучени во раните податоци, додека мразот подоцна беше заменет со ладење во енергетскиот дел, заедно со горивото и електричната енергија.

Постојат неколку фактори што можат да предизвикаат раст на инфлацијата. Ако побарувачката за некој производ ја надмине неговата понуда, тоа може да ги натера производителите да ги покачат цените — пример за тоа е помамата по куклите Labubu во последните години и високите цени при препродажба. Повисоките приходи исто така можат да доведат до поголема побарувачка, што пак ги турка цените нагоре. Понудата може да влијае врз инфлацијата: ако понудата на некој производ се намали, а побарувачката остане иста, цените ќе пораснат. Добар пример е суровата нафта, која се користи за производство на бензин и дизел. Пред почетокот на војната на САД и Израел со Иран, таа се тргуваше по нешто над 70 долари за барел, но кога конфликтот ги стесни залихите на сурова нафта, цената брзо порасна и сега е над 100 долари.

Од влегувањето во канцеларијата по втор пат, претседателот Доналд Трамп воведе царини за повеќето трговски партнери на САД низ светот. Некои од првичните царини објавени минатата година беа намалени додека САД склучуваа трговски договори со земјите. Во февруари, Врховниот суд ги забрани повеќето од преостанатите дополнителни глобални давачки. Сепак, претседателот веднаш објави нова глобална царина од 10 отсто како замена за оние што ги укина судот. Иако Трамп тврдеше дека царините ќе ги зголемат даночните приходи на Америка, ќе го поттикнат производството и ќе ги охрабрат луѓето да купуваат американски производи, повисоките даноци на увозот исто така влијаеја врз инфлацијата, според истражување на Федералната резервна банка на Њујорк. Повисоките царини — давачки што компаниите ги плаќаат за стоките што ги увезуваат — директно ги покачуваат цените за американските компании, освен ако странските фирми од кои купуваат не ги намалат цените за да апсорбираат дел од трошокот. Како одговор на повисоките царини, њујоршката Фед откри дека извозниците многу малку ги намалија цените, што значи дека американските компании на крајот апсорбираа речиси 90 отсто од трошокот на дополнителниот данок.

Индиректно, повисоките царини влијаеја и врз цените на локално произведените стоки, бидејќи многу американски производители зависат од делови, материјали или состојки од странство. Севкупно, Фед откри дека секој процентен поен зголемување на просечните царини доведе до речиси 0,25 отсто покачување на цените на стоките за широка потрошувачка по една година. Иако инфлацијата моментално е над она што Федералната резервна банка на САД би го сакала — таа има цел од 2 отсто — таа беше многу повисока во претходните години. За време на пандемијата со ковид, проблеми како нарушувањето на синџирите на снабдување почнаа да ја туркаат инфлацијата нагоре. Дополнително, на почетокот на 2022 година, кога Русија ја започна целосната инвазија врз Украина, цените на нафтата скокнаа над 100 долари за барел. Двата фактора помогнаа инфлацијата да достигне врв од околу 9 отсто.

Важно е да се напомене дека ако инфлацијата расте со побавно темпо, тоа не значи дека цените паѓаат — едноставно значи дека цените растат со побавно темпо. Малку инфлација се смета за добра за економијата, како што покажува целната стапка на Федералната резервна банка. Многу централни банки сметаат дека инфлацијата од околу 2 отсто или малку повисока е стабилна и на ниво што не влијае врз одлуките за купување на луѓето. Многу под тоа, луѓето можат да го одложат трошењето ако очекуваат цените дополнително да паднат. Тоа може да доведе до намалување на платите или на бројот на работници од страна на компаниите за да се справат со помалата побарувачка.