Иднината на кафето под знак прашалник: климатските промени го менуваат светот во кој се одгледува

Светот денес за првпат го одбележува Меѓународниот ден на кафето како официјален ден на Обединетите нации, а токму овој датум отвора и едно од најважните прашања за милиони луѓе ширум планетата — дали утринското кафе што го пиеме денес ќе има ист вкус и ќе биде достапно и во иднина. Генералното собрание на ОН го определи 1 октомври за Меѓународен ден на кафето со резолуцијата 80/248, ставајќи го во фокус не само напитокот што секојдневно го пиеме, туку и луѓето, природата и условите од кои зависи неговото производство. Со оваа одлука, кафето доби свој официјален ден во календарот на ОН, но истовремено се отвори и простор за посериозен разговор за иднината на омилениот напиток.

Кафето е една од најзначајните тропски земјоделски култури во светот и главно се произведува во земји во развој. Неговото производство е тесно поврзано со температурата, врнежите, почвата и надморската височина, што значи дека кафето, едноставно, не расте каде било. Токму оваа зависност од конкретни климатски услови го прави исклучително чувствително на промените што веќе се случуваат во светот. Климатските промени, промените во температурите и врнежите и појавата на штетници сè повеќе го менуваат светот во кој се одгледува кафето, а патот од зрното до совршената шолја кафе е многу подолг отколку што изгледа на прв поглед.

Иако постојат повеќе од 80 видови кафе, во комерцијалното производство доминираат два вида — арабика и робуста. Арабиката главно се одгледува во посвежи услови и на поголеми надморски височини, додека робустата е поотпорна на потопла клима и почесто се одгледува на пониски височини. Токму затоа промените во температурата и врнежите можат директно да влијаат врз тоа каде кафето може успешно да се одгледува, што значи дека и самиот вкус на кафето што го пиеме денес би можел да се промени во иднина.

Една голема анализа објавена во научниот журнал „PLOS One“ во 2015 година, која опфатила 21 климатски модел, предвидува намалување на погодноста за одгледување арабика во дел од денешните производни региони до 2050-тите години. Според оваа анализа, во некои подрачја погодните услови би можеле да се поместуваат кон поголеми надморски височини, додека други региони би станале помалку погодни за одгледување на оваа култура. Авторите на истражувањето нагласуваат дека станува збор за климатски модели, а не за прецизно предвидување на идното производство, што значи дека резултатите треба да се читаат како насока, а не како конечна прогноза.

Она што е несомнено е дека кафето како глобална култура е директно зависно од природните услови и дека секоја промена во температурата, врнежите или појавата на нови штетници може да има сериозни последици врз производството. За потрошувачите ширум светот, ова отвора прашање не само за достапноста на кафето, туку и за неговиот квалитет и вкус, бидејќи различните климатски услови влијаат и врз карактеристиките на зрното.

Меѓународниот ден на кафето, кој од оваа година се одбележува под покровителство на Обединетите нации, има за цел токму да ја подигне свеста за овие прашања и да ја истакне важноста на одржливото производство на кафе. Со резолуцијата 80/248, Генералното собрание на ОН го препозна кафето не само како производ за уживање, туку и како значаен фактор за егзистенцијата на милиони луѓе во земјите во развој, како и како култура која поврзува различни народи и традиции.

Додека светот денес го слави кафето, останува отворено прашањето дали идното кафе ќе го има истиот вкус на кој сме навикнале и дали ќе биде подеднакво достапно за сите. Климатските модели укажуваат на тоа дека промените се неизбежни, но степенот на нивното влијание ќе зависи од тоа колку брзо и колку успешно ќе се прилагоди светското производство на кафето на новите услови. Засега, она што е сигурно е дека секоја шолја кафе денес е резултат на сложен синџир на услови, труд и природа — синџир кој во иднина би можел да изгледа сосема поинаку.