Хрватска и Црна Гора покажуваат дека соседските спорови не мора да ја блокираат европската иднина

Додека Европската Унија повторно ги преиспитува своите темели и се враќа на вистинските вредности поради кои европската идеја стана привлечна за многу земји, соседските односи на континентот добиваат ново значење. Во време кога Европа се прашува каде тргнала, клучно е соседите да се држат меѓу себе, бидејќи географијата ги определила да бидат едни покрај други, а невремињата што доаѓаат налагаат да се држат едни со други. Да се биде добар сосед, во контекст на евроинтеграциите, не значи само да се дели географска граница, туку и да се споделува визија во која успехот на оној од другата страна е успех и за вас.

На европскиот пат, солидарноста и меѓусебната поддршка не се знак на слабост, туку на висока политичка свест — свесност дека стабилен, просперитетен и интегриран сосед е најдобрата гаранција за сопствената безбедност и развој. Токму тоа го покажуваат последните случувања околу проширувањето на Унијата, каде Брисел веќе ја промовираше Црна Гора како нова потенцијална членка, која треба да ги заокружи преговорите до 2028 година.

Во тој контекст, Хрватска испорача осум барања како услов да дозволи дозаокружување на црногорскиот евроинтегративен процес. На прв поглед, некој би рекол дека и Хрватска ѝ го прави истото на Црна Гора што Бугарија и Грција ѝ го прават на Македонија. Но, според анализата, овој пат не е така и не може да се прават споредби. Имено, Хрватска и Црна Гора покажуваат дека и кога меѓу соседите има отворени прашања, тие не мора да бидат пречка за европската иднина на едната земја.

Од друга страна, Бугарија и Грција со децении ја туркаат Македонија во спротивна насока, небаре нејзиниот напредок е закана за нивните национални интереси, без оглед што тоа така го претставуваат. Разликата меѓу овие два пристапа не е само во дипломатскиот речник, туку и во конкретните последици за граѓаните. Хрватска остави простор соседот да напредува, да ги зајакнува институциите, да користи европски пари и да се подготвува за членство. Грција и Бугарија ја држат Македонија пред затворена врата, очекувајќи дека со текот на времето разочарувањето во македонското општество толку ќе порасне, што веќе нема да има критична маса што ќе се спротивстави на ултимативните барања на соседите.

Со други зборови, целта е да се збрише македонскиот идентитет, колку некој да го негира тоа. Токму во тоа е суштинската разлика меѓу добрососедството како европска вредност и политиката на блокирање што ја применуваат некои соседи кон Македонија. Додека едниот пристап овозможува напредок и заеднички развој, другиот води кон изолација и засилување на тензиите.

Анализата доаѓа во момент кога Европската Унија сè почесто се соочува со прашања за сопствениот идентитет и вредности, а проширувањето повторно станува тема на денот. Црна Гора, како земја што напредува во преговорите со цел да ги заокружи до 2028 година, се наоѓа во позиција што покажува оти отворените прашања со соседите можат да се решаваат без да се блокираат европските перспективи. Тоа е пример што ја илустрира разликата меѓу конструктивниот и деструктивниот пристап во регионалните односи.

За македонското општество, ваквата споредба е особено релевантна, бидејќи годините на блокирање од страна на соседите оставија длабоки последици врз институциите, економијата и довербата на граѓаните во европскиот процес. Наместо да се создаваат услови за напредок, политиката на ултиматуми ја поткопува стабилноста и го забавува развојот на целиот регион. Спротивно на тоа, пристапот што го покажуваат Хрватска и Црна Гора сугерира дека дури и со отворени прашања, соседите можат да најдат начин да продолжат напред.

Останува отворено прашањето дали европските институции ќе успеат да ја наметнат логиката на солидарност и взаемна поддршка како основен принцип во односите меѓу земјите од регионот, или пак политиката на блокирање ќе продолжи да доминира. Одговорот на тоа прашање ќе има директни последици не само за Македонија, туку и за целиот европски пат на Западен Балкан, каде секој чекор напред или назад се одразува врз стабилноста и перспективите на целиот регион.