Храната поскапува, а дел од неа завршува во отпад: Македонија сè уште нема прецизна национална бројка за загубите
Храната и безалкохолните пијалаци во Македонија во август поскапеа за 0,5 проценти за само еден месец, но паралелно со тоа расте и проблемот со храната што никогаш не завршува во чинија. Дел од она што се произведува, купува и плаќа се губи по патот од нивата до пазарот или се фрла во домовите, рестораните и продавниците. Колку точно храна фрла Македонија останува прашање без едноставен одговор, бидејќи постојат различни податоци и проценки, но нема една прецизна, редовно мерена национална бројка што може да покаже каде и колку храна се губи низ целиот синџир.
Прашањето повторно станува актуелно денеска, 29 септември, кога по седми пат се одбележува Меѓународниот ден за подигнување на свеста за загубата и отпадот од храна. Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (FAO) и Програмата за животна средина на Обединетите нации (UNEP) годинава го ставаат фокусот на „трансформативниот потенцијал“ на намалувањето на загубите и отпадот, а глобалниот настан во Рим почнува во 12:30 часот по средноевропско време.
Во светот размерите се огромни. Во 2022 година во домаќинствата, рестораните и другите угостителски објекти и малопродажбата биле создадени околу 1,05 милијарди тони отпад од храна, што претставува приближно 19 проценти од храната достапна за потрошувачите. Домаќинствата учествувале со околу 60 проценти од вкупното количество.
Во најновиот Food Waste Index на UNEP постои и проценка за Македонија: околу 86 килограми отпад од храна од домаќинствата по жител годишно, или вкупно околу 179.000 тони. Но токму тука е најважната забелешка. UNEP ја означува оваа проценка со „ниска доверливост“. Тоа значи дека бројката не треба да се чита како резултат од целосно национално мерење на македонските домаќинства, туку како проценка направена во услови на недостиг од доволно квалитетни домашни податоци.
И домашните истражувања одамна предупредуваат на истиот проблем. Студија на истражувачи од Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје и други институции, спомената во изворот, укажува дека недостигот од систематско следење на загубите и отпадот од храна останува клучна пречка за сериозна национална слика за тоа колку храна навистина се губи.
Одговорот на прашањето „колку точно храна фрла Македонија“ е понеобичен отколку што изгледа на прв поглед. Постојат различни податоци и проценки, но нема една прецизна, редовно мерена национална бројка што може да покаже каде и колку храна се губи низ целиот синџир, од производството, преку преработката и транспортот, до продавниците, рестораните и домаќинствата.
Токму затоа Меѓународниот ден за подигнување на свеста за загубата и отпадот од храна, кој годинава се одбележува по седми пат, има за цел да го стави ова прашање во фокусот на јавноста и на институциите. FAO и UNEP годинава инсистираат на „трансформативниот потенцијал“ што го носи намалувањето на загубите и отпадот од храна, што подразбира не само намалување на количините што се фрлаат, туку и промена на начинот на кој се произведува, дистрибуира и консумира храната.
За Македонија, која се соочува со поскапување на храната и безалкохолните пијалаци, прашањето за мерење на загубите е особено важно. Без прецизни податоци за тоа каде и колку храна се губи, тешко е да се создадат ефективни мерки за намалување на отпадот и за заштита на потрошувачите од дополнителни товари на нивните буџети.
Проценката на UNEP од околу 86 килограми отпад од храна по жител годишно, или вкупно околу 179.000 тони, дава одредена слика за обемот на проблемот, но со оглед на ознаката „ниска доверливост“, таа не може да послужи како цврста основа за национална политика. Затоа домашните истражувачи и институциите одамна предупредуваат дека е потребно систематско мерење и следење на загубите и отпадот од храна низ целиот синџир на снабдување.
Додека светот се соочува со околу 1,05 милијарди тони отпад од храна годишно, а домаќинствата учествуваат со околу 60 проценти од тоа количество, Македонија останува без прецизна национална бројка. Прашањето дали земјата може да измери колку губи останува отворено, но она што е јасно е дека без такво мерење, борбата против загубите и отпадот од храна останува без цврста основа.