Хол и Вудфорд ја добија Нобеловата награда за економија за моделите што им помагаат на централните банки да ги смират кризите — 12.10.2026

Американските економисти Роберт Хол и Мајкл Вудфорд се добитници на Нобеловата награда за економија за 2026 година. Признанието им е доделено за развој на модели што им помагаат на централните банкари и на министрите за финансии да ги стабилизираат своите економии, избегнувајќи долги рецесии и неконтролирана инфлација.

Хол е професор на Универзитетот Стенфорд во Калифорнија, а Вудфорд предава на Универзитетот Колумбија во Њујорк. Кралската шведска академија на науките соопшти дека двајцата се наградени за „микроекономските основи на макроекономската стабилизација“, со што на креаторите на политиките им дале подобри алатки за израмнување на подемите и падовите во економијата. Наградата вреди вкупно 1,2 милиона долари, односно 900.000 фунти.

Академијата оцени дека станува збор за „парадигматска промена во политиката на стабилизација“. Според неа, новокејнзијанските модели што произлегле од нивното истражување овозможуваат да се објасни и измери како политиката на стабилизација влијае врз деловните циклуси, и денес ги користат централните банки и министерствата за финансии ширум светот. Овие модели го надградиле стабилизацискиот модел на Џон Мејнард Кејнс, кој тешко се справувал со нафтениот шок во 1970-тите, кога земјите истовремено страдале од висока инфлација, слаб раст и висока невработеност.

Хол покажал како традиционалните модели можат да се реконструираат врз основа на тоа како домаќинствата и претпријатијата колективно влијаат врз економијата. Неговата работа се потпирала на однесувањето на потрошувачите насочено кон иднината, наместо на механичките правила што ги користел Кејнс. Вудфорд го надградил ова и го создал новокејнзијанскиот модел, целосна рамка за макроекономска стабилизација што денес е главна алатка за креаторите на политиките. Моделот бил употребен по финансиската криза во 2008 година, кога светската економија се оддалечувала од ризикот од втора голема депресија.

Работата на двајцата економисти довела и до развој на „насочување кон иднината“ — практика централните банкари да соопштуваат каде очекуваат да бидат каматните стапки во иднина. Оваа алатка добила на значење по финансиската криза во 2008 година и по пандемијата на ковид, кога каматните стапки беа намалени на рекордно ниски нивоа. Сепак, таа има и критичари. Актуелниот претседател на американската Федерална резерва, Кевин Ворш, смета дека таа треба да има само „ограничена и јасно определена“ улога во нормални времиња, за да не се создава двосмисленост во име на јасноста. Во 2014 година, тогашниот гувернер на Банката на Англија, Марк Карни, беше наречен „несигурен партнер“ поради навестувања за покачување на каматните стапки што никогаш не се остварија.

Вудфорд изјави дека е „пресреќен“ и дека признанието е „огромна чест“ и изненадување. Хол е познат и по тоа што ја вовел поделбата на американските економисти на „слатководни“ и „соленоводни“. Слатководните, кои главно работат на универзитети во внатрешноста, веруваат во слободни пазари, неокласична теорија на цените, рационални очекувања и монетаризам. Соленоводните се групираат на крајбрежните универзитети и се склони кон кејнзијанство и новокејнзијанство, сметајќи дека владите и централните банки можат да влијаат врз побарувачката во економијата.

Нобеловата награда за економија не е една од петте што ги основал Алфред Нобел. Неа ја вовел шведската централна банка и е позната како награда на Сверигес Риксбанк за економски науки во спомен на Алфред Нобел.