Хакирани берзи за криптовалути: што се случува со вашите пари кога ќе биде пробиена безбедноста

Рекорден хак во Binance, најголемата светска берза за криптовалути, е потсетник за ризиците што ги преземаат инвеститорите кога му доверуваат на некоја компанија чување на своите дигитални токени. Binance соопшти дека безбедносниот пропуст зафатил околу 6,3 милијарди долари клиентски средства, што го прави најголемиот хак на криптовалути досега. Околу 3 милијарди долари од засегнатите средства се замрзнати на блокчејн мрежите, а берзата тврди дека почнала да враќа дел од нив.

Според првичната истрага на компанијата, хакерите добиле пристап до системите за повлекување и извршиле неовластени трансфери од крипто-паричниците на берзата. Компанијата наведува дека нема докази оти биле откриени приватните клучеви што ги контролираат тие паричници и дека истрагата за целосниот обем на пропустот продолжува. Binance вели дека ќе ги покрие загубите на клиентите. Компанијата одржува итниот фонд SAFU од околу една милијарда долари, создаден за заштита на клиентите во случај на безбедносен инцидент, а првично соопшти дека SAFU и сопствените средства ќе ги покријат загубите, за подоцна да наведе дека одвоила повеќе од 6,3 милијарди долари свои средства.

За крипто-инвеститорите, пропустот во Binance ја истакнува опасноста од чување средства на берза. Берзите го олеснуваат купувањето, продажбата и чувањето криптовалути, но она што се случува по хак не е секогаш исто — вклучително и дали клиентите ќе си ги добијат парите назад. Хаковите на крипто-берзи не се реткост: хакери украле околу 1,5 милијарди долари од берзата Bybit со седиште во Дубаи во 2025 година, а на берзата Bitget, регистрирана на Сејшелите, биле одземени повеќе од 387 милиони долари во хак во септември 2026 година.

Сепак, хакот не значи нужно трајна загуба за клиентите. Украдените средства понекогаш можат да се вратат или замрзнат, што ги спречува хакерите да ги преместат или да ги претворат во готовина, а берзите можат да имаат и осигурување, посебни итни фондови или други сопствени ресурси за покривање на загубите. Во случајот на Binance, околу половината од засегнатите средства веќе се замрзнати, а резервата SAFU од околу една милијарда долари е дополнителна заштита. Клиентите не секогаш ги враќаат украдените дигитални средства брзо: новозеландската берза Cryptopia беше принудена на ликвидација месеци по хакот во 2019 година, кога биле украдени околу 30 милиони новозеландски долари во криптовалути, а процесот на ликвидација траеше со години, со првите исплати дури во 2024 година.

„Кога оставате криптовалути на берза, се потпирате на контролите и на билансот на таа компанија“, вели Мартин Муљади, професор по сметководство на Универзитетот Шенандоа. „Ветувањето дека клиентите ќе бидат целосно обесштетени е силно онолку колку што се силни ресурсите зад него.“ При изборот на берза, Комисијата за хартии од вредност препорачува истражување на самата берза, проверка на поплаки од клиенти и начинот на кој е регулирана. Американските клиенти можат да проверат и дали берзата е регистрирана во базата на Министерството за финансии, односно во FinCEN, што помага да се потврди дека станува збор за идентификуван бизнис во американскиот регулаторен систем, иако регистрацијата не е потврда за квалитетот на компанијата. Експертите препорачуваат и читање на корисничкиот договор или условите за користење, вклучително одредбите за ограничување на одговорноста и она што навистина го покрива осигурувањето.