Грозданов: За рударството да се одлучува со наука и закон, а не под притисок и закани

Јавната расправа за рударството и минералните ресурси во Македонија треба да се води со научни аргументи, стручни анализи и почитување на законските процедури, а не под притисок од инвеститори, активисти или политички партии. Ова го пишува Виктор Грозданов во колумна за Плусинфо со наслов „Насилнички екоактивизам“, во која ја анализира актуелната дебата за искористување на минералните богатства во земјата.

Според Грозданов, Македонија може истовремено да развива индустрија, да привлекува инвестиции и да применува високи стандарди за заштита на животната средина. Тој смета дека минералните ресурси треба да се разгледуваат како дел од поширок развоен модел што ги поврзува рударството, металургијата, екологијата и земјоделството, наместо како изолирано прашање за кое се одлучува под притисок на улицата.

Во колумната Грозданов прави јасна разлика меѓу граѓаните кои искрено стравуваат за водата, почвата и земјоделството и оние за кои тврди дека користат навреди и закани кон луѓе со поинаков став. Тој наведува дека и самиот, заедно со новинарот Бранко Героски, биле изложени на навредливи пораки и закани поради своите јавни ставови за рударството.

„Секој има право да биде против рудник. Секој има право да се плаши за водата, почвата, земјоделството или животната средина. Но никој нема право својот став да го брани со закани кон луѓето кои мислат поинаку“, пишува Грозданов во колумната.

Тој очекува Здружението на новинарите на Македонија и Советот за етика во медиумите принципиелно да реагираат кога новинари и јавни автори пријавуваат закани и заплашување, без оглед на темата за која пишуваат. Според него, принципиелната реакција е неопходна за да се заштити просторот за слободна и аргументирана јавна дебата.

Осврнувајќи се на пораките за граѓански отпор доколку до 29 септември не се исполнат одредени барања, Грозданов нагласува дека одлуките за стратешките ресурси не треба да се носат под притисок од инвеститори, активисти или политички партии. Според него, основата за таквите одлуки мора да бидат законот, научните податоци, стручните анализи и интересот на граѓаните.

Тој бара јавните тврдења за „пет нови рудници“, „продажба на земјата“ или незаконско постапување да бидат поткрепени со докази, наместо да се пласираат како ултиматуми. Воедно укажува дека внесувањето минерално наоѓалиште во просторен план не значи автоматско отворање рудник, туку дека станува збор за фаза во која се утврдуваат можностите и условите, а не конечна одлука за експлоатација.

Во вториот дел од колумната, Грозданов ја поврзува темата со европската зелена транзиција. Повикувајќи се на анализи на својот колега Зоран Тодоровски, тој пишува дека барањата поврзани со јаглеродните емисии, механизмот CBAM, правилото „melt and pour“ и регулативата за амбалажа PPWR веќе имаат практично значење за македонските компании што работат со европскиот пазар. Според Грозданов, зелената транзиција бара технологии, материјали и суровини, што дополнително ја нагласува потребата од домашен пристап кон минералните ресурси.

Колумната на Грозданов доаѓа во момент кога дебатата за рударството во Македонија е интензивна, со спротивставени ставови меѓу застапниците на инвестиции и делови од граѓанскиот сектор. Неговиот повик е за враќање на дебатата во институционални и стручни рамки, со почитување на законските процедури и со докази наместо ултиматуми.