Грција и Бугарија градат АИ-инфраструктура од гигаватска класа, Македонија сè уште без одговор

Додека вештачката интелигенција од софтверска иновација се претвора во глобална индустриска инфраструктура, на Балканот почнува нов натпревар — не само за тоа кој ќе развива АИ-апликации, туку и кој ќе располага со електрична енергија, дата-центри, суперкомпјутери, оптички врски и квалификувани кадри потребни за нивно функционирање. Последните проекти во Грција и Бугарија покажуваат дека оваа трка веќе не е далечна тема резервирана за САД, Кина или најразвиените западноевропски економии — таа се одвива буквално во македонското соседство.

Еден од највпечатливите примери доаѓа од грчка Западна Македонија. Грчката електроенергетска компанија PPC, односно ДЕИ, и Amazon Web Services потпишаа договор за развој на голем дата-центар во Агиос Димитриос, во поранешниот лигнитен регион кај Кожани. Според објавените планови, PPC треба да ги обезбеди земјиштето, зградите и енергетската инфраструктура, додека AWS ќе ја инсталира и ќе управува со ИТ-инфраструктурата.

Првата фаза на проектот е предвидена со напојувачки капацитет од околу 300 мегавати, а во иднина постои можност комплексот да се проширува и до еден гигават, зависно од пазарните услови, побарувачката и дополнителните инвестиции. Токму размерот на проектот покажува колку вештачката интелигенција ја менува и традиционалната енергетска политика. Локација која со децении беше поврзувана со јаглен, рудници и термоцентрали сега треба да стане дел од новата економија на податоците, облакот и огромната пресметувачка моќ.

Пошироката трансформација на регионот што ја спроведува PPC се проценува на околу 5,8 милијарди евра и опфаќа повеќе енергетски и технолошки проекти. Важно е да се направи разлика: оваа сума не се однесува исклучиво на дата-центарот на AWS, туку на поширока програма за економска и енергетска трансформација на поранешниот лигнитен регион.

Дата-центрите на новата генерација не се обични простории исполнети со сервери. За развој и тренирање на големите модели на вештачка интелигенција потребни се огромен број специјализирани процесори, стабилно снабдување со електрична енергија, висококапацитетни електроенергетски мрежи, системи за ладење и брзи телекомуникациски врски. Новата фабрика, всушност, произведува пресметувачка моќ — ресурс кој во дигиталната економија добива стратешко значење слично на она што го имаа нафтата и гасот во индустриската ера.

Грција со овој проект јасно покажува дека сака да го искористи сопствениот енергетски потенцијал и поранешната лигнитна инфраструктура за да се позиционира како регионален центар на облакот и вештачката интелигенција. Бугарија, пак, паралелно развива сопствени капацитети во истиот сектор, со што двете соседни земји веќе ја градат инфраструктурата на иднината.

Во тој контекст, прашањето каде е Македонија станува сè погласно. Додека Атина и Софија привлекуваат глобални технолошки компании и инвестиции од милијарди евра, домашната дебата за вештачка интелигенција сè уште главно се сведува на апликации и поединечни иновации, без јасна стратегија за она што денес е основа на целиот сектор — енергија, дата-центри, суперкомпјутери и оптички врски.

Балканската АИ-трка веќе не е далечна тема. Таа се одвива во непосредното соседство, со конкретни договори, капацитети и инвестиции, а исходот од неа ќе го определи местото на секоја земја во регионалната дигитална економија во годините што доаѓаат.