Граѓаните недоволно го користат правото на слободен пристап до информации, институциите главно ги почитуваат барањата

Граѓаните во Македонија сè уште не се доволно информирани за своето право да побараат информации од јавен карактер, што е еден од главните предизвици со кои се соочува системот за слободен пристап до информации во земјава. Ова го изјави директорот на Агенцијата за заштита на правото на слободен пристап до информации од јавен карактер, Петар Гајдов, на денешното одбележување на Меѓународниот ден на информации од јавен карактер и 20 години од законодавната рамка за пристап до информации во земјава.

Гајдов нагласи дека слободниот пристап до информации има огромно значење за целата заедница, бидејќи граѓаните мора да имаат информации како и на кој начин работат институциите, како се трошат буџетските средства и како се креираат политиките во државата. Според него, институциите генерално ги почитуваат барањата за слободен пристап до информации, а како позитивни примери ги посочи општините Демир Хисар и Виница, како и Министерството за одбрана.

„Во принцип државните институции го почитуваат правото, но не секогаш сите граѓани го користат ова право од причина што можеби некои не се доволно информирани“, рече Гајдов. Тој изрази надеж дека во иднина ќе се зголеми бројот на институции кои ќе ги објавуваат информациите на своите веб страници и на тој начин граѓаните ќе бидат навремено информирани.

Како генерален проблем, претседателот на Агенцијата го посочи „молкот“ од одредени институции, но нагласи дека тоа не значи дека информацијата не е дадена, туку дека можеби е дадена по рокот или додека трае жалбената постапка. Оваа година до Агенцијата се поднесени 334 жалби, а најчесто жалбите се поднесени од невладини организации и граѓани. Гајдов истакна дека овој состав на Агенцијата стартувал со наследени 142 жалби и оти сите тие се веќе решени.

На настанот се обратија и амбасадорот на Швајцарија, Кристоф Сомер, и амбасадорот на Шведска, Ола Солстром, кои го потенцираа значењето на слободниот пристап до информациите за граѓаните и владеењето на правото, особено денес кога светот се соочува со многу дезинформации и лажни информации. Солстром истакна дека Шведска е првата земја во Европа која има Акт за слобода на информациите, но сепак и таму има одредени предизвици.

„Предизвиците со кои се соочувате овде на многу начини се исти со она со што се соочуваат организациите, граѓаните и медиумите во Шведска, но некои предизвици овде се поголеми. Искуството кај нас е подолго и граѓаните си ги знаат своите права поврзани со информациите“, рече шведскиот амбасадор.

На настанот се обрати и пратеникот Љупчо Пренџов, кој е претседател на собраниската Комисија за политички систем и односи меѓу заедниците. Одбележувањето на Меѓународниот ден на информации од јавен карактер и 20 години од законодавната рамка за пристап до информации во земјава беше можност да се истакне важноста на транспарентноста на институциите и активното користење на правото на слободен пристап до информации од страна на граѓаните, невладините организации и медиумите. Заклучокот од денешните обраќања е дека, иако институциите во најголем дел ги почитуваат барањата, останува потребата од поголема информираност на јавноста за постоечките механизми и права, како и од поголема проактивност на институциите во објавувањето информации.