Градежниот бум на дата-центри носи „цунами" од електронски отпад

Глобалната иницијатива за изградба на илјадници масивни дата-центри за вештачка интелигенција ќе создаде „цунами" од фрлена електроника, предупредува нов извештај на непрофитната еколошка организација Basel Action Network (BAN). Според проекциите во документот, светот е на пат да го тројно зголеми годишното производство на токсичен е-отпад во следните 25 години, а самото ѓубре што ќе го генерира вештачката интелигенција би можело да наполни доволно транспортни контејнери за шест пати да ја обиколи Земјата.

Извештајот наведува дека моментално е-отпадот е најбрзо растечкиот отпаден тек на планетата и дека само една петтина од него се управува правилно. Како што истакнува Џим Пакит, ко-основач на BAN, организацијата работи токму на тоа токсичниот отпад да не завршува фрлен во посиромашните заедници во светот. Во САД, каде што во моментот има 4.871 нов дата-центри во фаза на изградба, проблемот е особено изразен, смета Винс Бејзер, автор на книгата Power Metals. Тој објаснува дека дел од отпадот се извезува прекуокеански, а најголемиот дел едноставно завршува на депонии, што е проблем бидејќи од него можат да истекуваат штетни материи во водата и почвата.

За да ја процени вкупната количина, BAN анализирала колкава сметачка моќ предвидуваат аналитичарите дека ќе биде изградена – вкупно околу 100 гигавати нов капацитет ширум светот само до 2030 година, со понатамошен раст.

Според проекциите, таквата опрема нема да биде дизајнирана за поправка и повторна употреба и ќе треба целосно да се замени на секои две до пет години. Покрај тоа, извештајот претпоставува дека развојот на вештачката интелигенција ќе го забрза и заменувањето на потрошувачките компјутери, телефони и телекомуникациската опрема поради барањата на новите системи. Со ваков широк опфат, BAN проектира дека пензионирањето на опремата водена од вештачка интелигенција ќе генерира до 13 милиони метрички тони годишно до 2030 година – далеку повисока проценка од неколкуте претходни студии.

Извештајот доаѓа во момент кога фокусот се свртува кон долгорочното загадување што може да го создаде вештачката интелигенција. Група еколошки и здравствени експерти минатата недела побараа од федералната влада да издаде залог за заштита на здравјето на граѓаните од последиците на изградбата на капацитети за вештачка интелигенција, цитирајќи проценки дека загадувањето на воздухот од огромното производство на електрична енергија потребно за дата-центрите би можело да резултира со стотици илјади нови случаи на астма и дури 1.300 предвремени смртни случаи годишно само во САД. Извештајот на McKinsey & Company од 2025 година проценува дека за остварување на планираното воведување на вештачка интелигенција од технолошката индустрија ќе бидат потребни речиси 7 трилиони долари капитални вложувања ширум светот во следните пет години, за изградба на дата-центри што работат со милиони компјутерски сервери 24 часа дневно. Белата книга на BAN забележува дека ова невидено трошење „е отприлика колку трошокот за ставање крај на гладот во светот во следните 75 години – потрошен за само пет".