Ѓорѓиевски: Негативните цени на струјата се корисен инструмент за балансирање на пазарот

Директорот на Македонската енергетска берза (МЕМО), Зоран Ѓорѓиевски, изјави дека зголеменото производство на електрична енергија од сонце и ветер може да доведе до појава на негативни цени на струјата, односно цени под нулата. Според него, ваквиот развој на настаните е логична последица на пазарните механизми и претставува корисен сигнал за сите учесници на пазарот, пренесува МИА.

Ѓорѓиевски објаснува дека кога цената на електричната енергија оди под нула, пазарот јасно сигнализира дека во тој момент постои вишок на електрична енергија. Во такви услови, според него, потребно е или да се намали производството, или да се зголеми потрошувачката, односно да се активира флексибилноста и складирањето на енергијата. „Од тој аспект, сметам дека негативните цени се корисен инструмент доколку се дел од добро организиран и конкурентен пазар“, изјави првиот човек на МЕМО во интервју за МИА.

Иако Македонија сè уште нема целосно либерализиран пазар на електрична енергија, производителите се почесто ја користат берзата за тргување. Според податоците што ги изнесе Ѓорѓиевски, годинава дури 22 отсто од целата електрична енергија во земјата била тргувана преку МЕМО. Во финансиски термини, за првите девет месеци од годинава преку берзата е остварен обрт од 241 милион евра.

Ѓорѓиевски потенцира дека берзата не ја одредува крајната цена на струјата што ја плаќаат потрошувачите, но преку зголемена конкуренција помага таа да не стане превисока. На пазарот на електрична енергија на големо, како што објаснува тој, активно работат околу 20 снабдувачи и најмалку уште толку трговци со електрична енергија кои го нудат своето портфолио на потрошувачите. „Тоа претставува своевиден пазарен механизам на контрола на профитните маржи и овозможува заштита на потрошувачите од нереално зголемени трошоци на сметка на заработувачката кај трговците и снабдувачите со електрична енергија“, вели Ѓорѓиевски.

Пазарот „ден однапред“ на МЕМО бележи значителен раст во изминатите три години, поточно од почетокот на првото тргување на 10 мај 2023 година. Во 2025 година на домашната берза се тргувале околу 1,37 терават-часови електрична енергија, што е просечно околу 114 илјади мегават часови месечно. Во 2026 година месечните количини се уште поголеми, односно во повеќе месеци надминуваат 120 илјади мегават часови.

Во август годинава е регистриран и рекорден обем на тргување на пазарот „ден однапред“ од 199.698,9 мегават часови електрична енергија. Тоа е дури 58,15 отсто повеќе во однос на истиот месец минатата година, кога биле истргувани 126.292,1 мегават часови. Растот се гледа и преку финансискиот обем на тргувањето, што дополнително ја потврдува зголемената активност на домашниот енергетски пазар.

Воведувањето на негативни цени, како што објаснува директорот на МЕМО, често се поврзува токму со производството од обновливи извори на енергија. Во периоди кога производството од сонце и ветер е високо, а побарувачката ниска, пазарните цени може да паднат под нулата, што ги принудува производителите да го намалат производството или да платат за да ја отфрлат вишокот енергија. Ваквиот механизам, според Ѓорѓиевски, е показател за добро функционален и конкурентен пазар, бидејќи им дава јасни сигнали на инвеститорите и на операторите на мрежата.

Македонскиот енергетски сектор во изминатите години бележи забрзан развој на обновливите извори, особено на соларната енергија, што создава нови предизвици, но и можности за пазарно балансирање. Берзата МЕМО, како централно место за тргување со електрична енергија, игра клучна улога во овој процес, овозможувајќи им на производителите, снабдувачите и трговците да ги оптимизираат своите портфолија и да ги управуваат ризиците поврзани со цените.

Според изјавите на Ѓорѓиевски, иднината на домашниот пазар на електрична енергија е насочена кон поголема интеграција со регионалните и европските пазари, што дополнително ќе ја зголеми ликвидноста и ќе создаде услови за постабилни цени за крајните потрошувачи. Воведувањето на негативни цени, доколку се имплементира, ќе претставува значаен чекор кон целосна пазарна либерализација и кон усогласување со практиките на развиените европски енергетски пазари.