Франција пред фискална пресвртница: растечкиот долг и дефицитот го тресат еврото

Францускиот парламент во вторник ја започнува расправата за буџетот за 2027 година, а таа се одвива во услови на високи дефицити, растечки национален долг и студентски протести, кои дополнително ја зголемуваат политичката цена на фискалната консолидација. Според многу аналитичари на пазарот, втората по големина економија во еврозоната незапирливо се движи кон должничка криза и ризикува да го повлече целиот континент со себе, доколку не го намали својот национален дефицит на одржлив начин.

Иако илјадници луѓе излегуваат на улиците за да протестираат против долгогодишното недоволно финансирање на јавните услуги, особено на образованието, Франција речиси една деценија – под водство на претседателот Емануел Макрон – бележи еден од највисоките соодноси меѓу дефицитот и бруто домашниот производ во Европа. Државните расходи остануваат значително повисоки во споредба со сличните економии во политички чувствителните области на социјална заштита, особено во пензискиот систем и здравството, додека слабиот економски раст не успеа да го надомести тоа.

Со оглед на претстојните претседателски избори следната година и неподготвеноста на пратениците за компромис, економската и политичката неизвесност во Франција вршат притисок врз вредноста на еврото. Трошоците за задолжување на француската влада се искачија на највисокото ниво во речиси четврт век, бидејќи нервозните пазари на обврзници реагираа на неуспехот на земјата да спроведе фискална консолидација.

Зголемениот јаз меѓу приносите на француските обврзници и оние на германските отвори прашања за тоа дали Европската централна банка ќе мора да го преземе скапиот и политички контроверзен чекор на интервенција за стабилизирање на пазарот. Иако тоа би можело да ја спречи паниката што би довела до распад на монетарната унија, искуството од кризата со државниот долг – која тешко ги погоди земјите како Грција, Ирска, Португалија, Шпанија и Италија – укажува на тоа дека ќе бидат потребни драстични мерки од страна на самата Франција.

„ЕЦБ нема да интервенира само за да ја ’спаси‘ Франција. Доколку настане европска криза, тие ќе интервенираат во некаква форма, но нема да спасуваат земја што не може самата да се спаси“, изјави преку е-пошта Антонио Фатас, професор по економија на деловната школа INSEAD.

Расправата за буџетот за 2027 година, која започнува во вторник, доаѓа во момент кога фискалната консолидација станува сè понепопуларна политичка тема. Студентските протести, насочени кон недоволното финансирање на образованието, се само еден показател за поширокото незадоволство од состојбата на јавните услуги, кои со години се соочуваат со ограничени средства. Франција, како една од најголемите светски економии, сега се наоѓа во ситуација во која комбинацијата од високи државни расходи, слаб раст и политичка нестабилност создава притисок што ги надминува националните граници.

Пазарите на обврзници веќе реагираа на неуспехот на земјата да спроведе фискална консолидација, а трошоците за задолжување на француската влада достигнаа највисоко ниво во речиси четврт век. Тоа значи дека секое дополнително задолжување станува сè поскапо, што дополнително го отежнува намалувањето на дефицитот. Аналитичарите предупредуваат дека доколку Франција не најде начин да го намали дефицитот на одржлив начин, ризикот од должничка криза не е само француски проблем, туку проблем на целата еврозона.

Европската централна банка се наоѓа во деликатна позиција. Нејзината евентуална интервенција за стабилизирање на пазарот би била скапа и политички контроверзна, а искуството од претходната криза со државниот долг покажува дека ваквите мерки не можат да ја заменат неопходната внатрешна фискална дисциплина. Како што истакна професорот Фатас, ЕЦБ нема да интервенира само за да ја спаси Франција, туку само во рамки на поширока европска криза и во форма што нема да спасува земја која не може самата да се спаси.

Со претстојните претседателски избори следната година, политичката волја за непопуларни фискални мерки дополнително слабее. Пратениците покажуваат неподготвеност за компромис, а тоа ја продлабочува економската и политичката неизвесност. Франција, која е еден од столбовите на европската економија, сега се соочува со предизвик што ќе го определи нејзиниот пат во наредните години – дали ќе успее да го намали дефицитот пред пазарите целосно да ја изгубат довербата, или ќе влезе во должничка стапица што ќе го повлече целиот континент.