Франција нуди посредување во спорот со Бугарија, но Македонија се прашува дали помошта доаѓа од истиот играч што ги постави правилата

Францускиот амбасадор во Македонија, Кристоф Ле Риголер, изјави дека неговата земја е подготвена да го олесни дијалогот меѓу Скопје и Софија, но само доколку за тоа се согласат двете страни. Изјавата, која на прв поглед звучи како убав дипломатски гест, повторно ја отвори дебатата за улогата на Париз во македонско-бугарскиот спор и за тоа дали посредникот што помогнал да се постават правилата може воопшто да биде неутрален посредник во нивното решавање.

Имено, францускиот предлог од 2022 година, кој беше претставен како решение што ќе го отвори европскиот пат на Македонија, денес се смета за една од причините за сегашниот застој на земјата во евроинтеграциите. Токму тој предлог овозможи бугарските билатерални барања да станат дел од европската преговарачка рамка, со што спорот меѓу двете соседни држави доби институционална тежина во самиот процес на пристапување кон Европската Унија.

Во тој контекст, се наметнува прашањето што ново може да понуди Париз, ако токму неговиот предлог беше тој што ги вгради бугарските барања во преговарачката рамка. Понудата за посредување доаѓа од истата земја која имаше клучна улога во создавањето на состојбата од која сега нуди да помогне да се излезе, што ја прави смислата на целиот гест сосема поинаква од онаа што се гледа на прво слушање.

Споредбата со познатата басна на францускиот баснописец Жан де Лафонтен „Волкот и јагнето“ од 17 век, која ја користи авторот на анализата, ја илустрира поуката дека посилниот секогаш ќе најде причина да му ја наметне својата волја на послабиот. Во басната, волкот го обвинува јагнето дека му ја мати водата од потокот, иако јагнето пие подолу од него, а кога јагнето се обидува да објасни дека тоа е невозможно, волкот наоѓа нова причина за кавга. Не било важно што е вистина, туку кој е посилен и кој ги поставува правилата, а на крајот јагнето сфатило дека проблемот не е во водата, туку во намерите на волкот.

И по повеќе од три века, поуката од оваа басна, според анализата, сè уште има свое место во европската дипломатија. Особено кога токму Франција, земјата на Лафонтен, денес нуди да посредува во македонско-бугарскиот спор, откако нејзиниот предлог од 2022 година стана дел од причините за сегашниот застој на Македонија во евроинтеграциите. Само што сега, како што се наведува, волкот, откако помогнал да се постават правилата по кои јагнето мора да игра, одеднаш се нуди да му помогне да излезе од неволјата.

Оттука произлегува и централното прашање дали помошта навистина ќе го спаси јагнето или само ќе го убеди дека мора да ја прифати судбината што му ја намениле. Понудата за олеснување на дијалогот, условена со согласност од двете страни, во себе носи токму таа двозначност — дали е тоа вистинска рака за извлекување од блокадата или само потврда дека правилата поставени во 2022 година остануваат непроменети и дека единствениот пат напред е оној што веќе е однапред исцртан.

Аналогијата во анализата оди и понатаму, споредувајќи ја ситуацијата со барање милост од џелатот што стои покрај гилотината држејќи го јажето. Иронијата е уште поголема, се наведува, ако се знае дека токму Франција ја прослави гилотината како симбол на својата револуционерна правда — и додека некогаш со неа се сечеле глави, денес, во политичка смисла, се сечат надежите на цели народи.

Она што останува отворено е прашањето дали француското посредување може да донесе нешто суштински ново во односите меѓу Скопје и Софија, или пак само ќе го потврди постојниот рамковен пристап во кој билатералните барања остануваат вградени во европскиот пат на Македонија. Изјавата на амбасадорот Ле Риголер, според анализата, не дава одговор на тоа прашање, туку само ја отвора дилемата која со години ја следи македонската европска перспектива.