Фон дер Лајен во Тирана фали напредок, во Скопје доаѓа со отворено прашање за блокадата

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ја започна регионалната турнеја низ Западен Балкан на 30 септември во Тирана, каде што упати јасна порака дека напредокот на Албанија во евроинтеграциите е видлив, но дека реформите мора да продолжат. По Тирана, таа продолжува во Приштина и Подгорица, а посетата треба да ја заврши на 2 октомври во Скопје, каде што ќе се сретне со претседателката Гордана Сиљановска-Давкова и со премиерот Христијан Мицкоски.

Според Европската комисија, централни теми на турнејата се следните чекори кон членството и постепената интеграција на земјите од регионот, поддржана преку Планот за раст за Западен Балкан, тежок шест милијарди евра. Тоа значи дека Брисел повеќе не зборува само за далечниот краен датум на членство, туку сè поголем акцент се става на тоа земјите кандидати постепено да влегуваат во делови од европскиот единствен пазар и да добиваат конкретни економски придобивки уште пред формалното членство — но само доколку ги исполнуваат реформските и политичките услови.

Во Албанија, Фон дер Лајен настапи со позитивна оценка за досегашниот напредок, истовремено нагласувајќи дека реформите мора да продолжат. Пораката од Тирана е дека Албанија направила значителен чекор напред во процесот и дека нејзиното идно членство треба да придонесе и кон зајакнување на самата Унија. Зад политичките пофалби стои и конкретен преговарачки резултат: Албанија до крајот на 2025 година ги отвори сите 33 преговарачки поглавја, а во јули 2026 година привремено ги затвори првите три — за наука и истражување, образование и култура и надворешни односи. Во мај 2026 година беа утврдени и мерилата за затворање во фундаменталниот дел од преговорите.

Наспроти тој напредок, Македонија останува пред политичкиот услов за продолжување на процесот. Турнејата на Фон дер Лајен низ Западен Балкан ја покажува сè појасната разлика меѓу земјите што ја користат новата динамика на проширувањето и оние што сè уште се обидуваат да го отклучат преговарачкиот процес. Додека Албанија веќе затвора преговарачки поглавја, македонскиот пат кон напредок во преговорите останува блокиран од политички услов, што е и главното прашање што се отвора повторно за време на посетата на Скопје.

Посетата на претседателката на Европската комисија на Западен Балкан не е само уште една дипломатска турнеја низ регионот. Таа доаѓа во момент кога Европската Унија повторно се обидува да му даде поголема политичка и економска тежина на проширувањето, но и кога разликите меѓу земјите кандидати стануваат сè поочигледни. Токму затоа средбите во Скопје со претседателката Сиљановска-Давкова и со премиерот Мицкоски се очекува да бидат во знак на отвореното прашање за блокадата што го забавува македонскиот преговарачки процес.

Додека Тирана добива пораки дека напредокот е видлив и дека европскиот пат ѝ носи конкретни резултати, Скопје останува во позиција да бара начин да го отклучи процесот што е застанат пред политички услов. Разликата меѓу двете европски брзини на Балканот е токму она што турнејата на Фон дер Лајен го прави видливо — едните веќе ги затвораат поглавјата, другите сè уште чекаат да ги отворат условите за продолжување.