Фон дер Лајен во Скопје: без магично решение, но со економски бенефити и црвени линии за идентитетот

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, пристигнува во Скопје во момент кога политичките аналитичари со право се прашуваат дали ова ќе биде уште една протоколарна средба или Брисел конечно ќе понуди креативен излез од евроинтеграцискиот лавиринт. Посетата се одвива во критичен момент кога Европската Унија подготвува нови патокази за проширување, а очите на јавноста ќе бидат вперени во прес-конференцијата во Скопје, која треба да покаже дали Унијата има партнерски слух за аргументите на македонската Влада или Скопје ќе се соочи со нов дипломатски притисок за безусловно извршување на уставните измени.

Во пресрет на посетата, министерот за надворешни работи и надворешна трговија, Тимчо Муцунски, во интервју за телевизија Сител испрати јасна порака до јавноста и до Брисел. Тој децидно изјави дека не треба да се очекува магично решение во куферот на Фон дер Лајен кое преку ноќ ќе ги избрише блокадите. Сепак, Владата пред шефицата на Европската комисија ќе ги реафирмира своите црвени линии: Скопје бара предвидлив пат заснован на европски вредности, без нови идентитетски бариери. „Пристапниот процес има за цел да ги трансформира нашите институции, а не нашиот национален идентитет“, потенцираше Муцунски, додавајќи дека помошта од Европската Унија е неопходна бидејќи Софија го држи во заложништво целиот реформски процес.

Покрај тешките политички теми, посетата ќе има и силна економска компонента. Македонија се наоѓа меѓу првите три земји од регионот кои најефикасно ги спроведуваат реформите поврзани со Планот за раст на Европската Унија. Поради ова, на маса во Скопје ќе биде ставено барањето на Владата за вклучување во таканаречената „top-up“ фаза. Тоа практично значи дека нашата држава има шанса да ги пренасочи и искористи финансиските средства кои другите земји од Западен Балкан ќе ги загубат поради неспроведување на реформите. Овој економски „морков“ претставува дополнителни милиони преку Планот за раст, што е значаен финансиски поттик за земјата во услови кога реформскиот процес е блокиран на политичко ниво.

Додека се чека на отворањето на поглавјата, Брисел подготвува нов документ за проширувањето што предвидува мерки за постепена интеграција во заедничкиот европски пазар. Фон дер Лајен со македонскиот државен врв ќе дискутира за финализирање на процесот за пристапување на земјата кон Единствената област за плаќање во евра, попозната како SEPA. Ова е мерка која граѓаните и бизнисите треба да ја почувствуваат веднаш преку драстично намалување на трошоците за банкарски трансакции со странство. Станува збор за конкретен и брз бенефит што директно ќе го почувствуваат компаниите кои тргуваат со европски партнери, како и граѓаните кои вршат плаќања кон странство.

Посетата на претседателката на Европската комисија се одвива во критичен момент кога Унијата подготвува нови патокази за проширување, а трите клучни оски околу кои ќе се кршат копјата за време на разговорите во Скопје се јасно профилирани. Првата се однесува на идентитетот и црвените линии на Скопје, втората на економската компонента преку Планот за раст и можноста за вклучување во „top-up“ фазата, а третата на постепената интеграција и SEPA како брз бенефит за граѓаните. Од исходот на овие разговори ќе зависи дали Македонија ќе добие предвидлив пат кон Европската Унија или ќе се соочи со нови дипломатски предизвици.

Јавноста во земјата со нетрпение ја очекува прес-конференцијата во Скопје, која ќе биде клучен показател за тонот и насоката на односите меѓу Скопје и Брисел во наредниот период. Дали Европската Унија има партнерски слух за аргументите на македонската Влада за предвидлив пат без нови идентитетски бариери, или пак Скопје ќе се соочи со нов дипломатски притисок за безусловно извршување на уставните измени — тоа е прашањето на кое одговорот се очекува да биде даден токму за време на оваа посета. Она што е сигурно е дека во куферот на Фон дер Лајен нема магично стапче, но има конкретни економски мерки и отворени политички прашања кои бараат решение.