Еврото потона на најниско ниво во 17 месеци: што значи слабеењето на европската валута за денарот и граѓаните

Еврото денес се спушти на најниското ниво во однос на американскиот долар во последните 17 месеци, во услови кога поскапата енергија, инфлациските притисоци и политичката неизвесност повторно ја тестираат европската економија. За Македонија, каде денарот е тесно поврзан со еврото, ова движење има поинакво значење отколку за земјите со слободно флуктуирачки валути, бидејќи еврото не станува поевтино во однос на денарот, туку доларот станува поскап.

Европската валута денес се спушти под 1,13 долари за евро, што е првпат од мај 2025 година. Во текот на денот падот продолжи до околу 1,124 долари за евро, а само во септември еврото загуби речиси 2,5 отсто од вредноста во однос на американската валута. Официјалниот референтен курс на Европската централна банка за 1 октомври изнесува 1,1298 долари за евро. За споредба, на почетокот на септември едно евро вредеше околу 1,16 долари.

Причината за овој пад не е една. Цените на енергијата повторно се високи, што особено ја погодува Европа како голем увозник на енергија. Истовремено растат приносите на американските државни обврзници, што го прави доларот попривлечен за инвеститорите. На европска страна дополнителен притисок создаваат високата инфлација и политичката и фискалната неизвесност во некои од најголемите економии на еврозоната.

За македонските граѓани најважно е да се направи јасна разлика меѓу курсот евро–долар и курсот евро–денар. Падот на еврото во однос на доларот не значи дека едно евро одеднаш ќе чини значително помалку денари. Монетарната стратегија на Народната банка се темели на одржување стабилен курс на денарот во однос на еврото, па промените на меѓународните пазари најдиректно се пренесуваат преку односот на денарот кон другите валути. Практично, ако еврото слабее кон доларот, а денарот останува врзан за еврото, тогаш и денарот автоматски слабее во однос на американската валута.

Тоа значи дека за македонските граѓани кои патуваат во САД, купуваат стоки или услуги од американски компании, или плаќаат обврски деноминирани во долари, трошоците стануваат повисоки. Секој производ или услуга што се наплатува во долари, при непроменет курс на денарот кон еврото, сега чини повеќе денари отколку пред еден месец. Ова особено се однесува на увозот на стоки и суровини од американскиот пазар, како и на онлајн купувањата од американски продавачи.

Од друга страна, за извозниците кои продаваат на американскиот пазар, слабеењето на еврото, а со тоа и на денарот, значи поволност, бидејќи нивните производи стануваат поконкурентни по цена во долари. Сепак, ваквиот ефект е ограничен, имајќи предвид дека македонската економија најголем дел од трговијата ја остварува со земјите од Европската Унија, каде што плаќањата се вршат во евра.

Она што е клучно за домашната економија е стабилноста на курсот на денарот во однос на еврото, која Народната банка ја одржува како основа на монетарната политика. Промените на глобалните пазари, како што е денешниот пад на еврото кон доларот, не значат автоматски промена на курсот евро–денар, но тие влијаат врз релативната вредност на денарот кон другите валути и врз цените на увезените производи што се плаќаат во долари.

Економските експерти често истакнуваат дека ваквите движења на меѓународните валутни пазари треба да се следат внимателно, бидејќи тие можат да влијаат врз инфлацијата преку поскапувањето на увозот, како и врз девизните резерви и надворешната трговија. За граѓаните, пак, најпрактичното влијание се чувствува при патувањата во странство, при купувањето увезена стока и при плаќањата во долари, додека домашните плаќања во денари и евра остануваат заштитени од директните ефекти на овој пад.