Европските стандарди во градежништвото ветуваат посигурни објекти, но дали ќе го кренат и ценовникот на становите

Македонското градежништво се подготвува за значаен пресврт во начинот на проектирање и изградба на објектите. Европските еврокодови треба да ги заменат старите стандарди и да станат основа врз која ќе се гради во иднина, што според стручната јавност ќе донесе поголема сигурност, подобар квалитет и повисока безбедност во сите фази од процесот — од проектирањето до самата изведба на градбите.

Еврокодовите во себе го обединуваат европското инженерско искуство и веќе се применуваат како основа за градење во земјите од Европската Унија. Во моментов во Македонија паралелно се користат прописите од 80-тите и 90-тите години од минатиот век и еврокодовите, што создава состојба на двојни стандарди во практиката. Од Градежниот факултет сметаат дека е неопходно да се направи целосен премин кон европските стандарди, со што би се воспоставил единствен и современ систем за проектирање и изградба.

Сепак, прашањето што најмногу ги интересира идните купувачи на станови е дали посигурното градење неминовно ќе значи и поскапи станови. Деканот на Градежниот факултет, Јосиф Јосифовски, е јасен во својот став дека воведувањето на еврокодовите не значи автоматски зголемување на цената на квадратот. Според него, стандардите се флексибилни и овозможуваат трошоците да се приспособат на конкретните потреби на секој проект, што остава простор за рационално планирање на инвестицијата без непотребно оптоварување на крајната цена.

Оваа дебата доаѓа во период кога цените на становите во земјава и онака се на високо ниво, што дополнително ја засилува чувствителноста на јавноста кон секоја најава за можни нови трошоци во градежниот сектор. Според податоците на Народната банка, во вториот квартал од 2026 година становите во Скопје поскапеле за 13,3 отсто во однос на истиот период претходната година. Во првиот квартал од истата година годишниот раст изнесувал 16,7 отсто, што покажува дека пазарот на недвижности и понатаму останува под силна ценовна динамика.

Податоците од Регистарот на цени и закупнини откриваат дека во првиот квартал просечната реализирана цена на стан во Скопје изнесувала околу 1.266 евра за квадратен метар. Притоа, разликите меѓу поединечните општини се значителни — реализираните цени се движат од околу 828 до 1.735 евра за квадратен метар, во зависност од локацијата и карактеристиките на објектот. Кај најатрактивните новоградби во општина Центар регистрирани се и трансакции со цени близу 3.000 евра за квадратен метар, што ја потврдува изразената диспропорција на пазарот.

Од друга страна, актуелните огласени, но сè уште нереализирани цени, се уште повисоки од оние што реално се постигнуваат при продажба. Според агрегаторот ЦенаКвадрат, просечната барана цена во Скопје останува на ниво кое дополнително ја продлабочува разликата меѓу очекувањата на продавачите и реалната платежна моќ на купувачите. Токму во таков контекст, најавата за премин кон еврокодовите отвора две паралелни прашања — дали новите стандарди ќе ја подобрат безбедноста на градбите и дали тоа подобрување ќе се одрази на крајната цена што ја плаќаат граѓаните.

Стручната фела останува на позицијата дека примената на еврокодовите е неопходен чекор кон модернизација на градежниот сектор и кон усогласување со практиките што важат во европските земји. Според нив, обединувањето на европското инженерско искуство во единствен систем на стандарди овозможува поквалитетно проектирање, поголема отпорност на објектите и подобра контрола во секоја фаза од изградбата. Оттука, главниот предизвик за институциите и за градежната индустрија останува да се обезбеди целосен и непречен премин кон новите стандарди, притоа внимавајќи трошоците за прилагодување да не се префрлат неразумно врз крајните купувачи.

Додека пазарот на станови во Скопје продолжува да бележи раст и значителни разлики во цените меѓу општините, дебатата за еврокодовите ја отвора пошироката тема за рамнотежата меѓу безбедноста на градбите и достапноста на домувањето. Јосиф Јосифовски смета дека таа рамнотежа е возможна, бидејќи флексибилноста на стандардите дозволува прилагодување на трошоците кон конкретните потреби, што значи дека повисоката безбедност не мора да биде резервирана само за најскапите проекти. Останува да се види како оваа теза ќе се потврди во практиката, во услови кога цените на квадратот во главниот град веќе достигнуваат нивоа што за многу граѓани претставуваат сериозен предизвик.