Европската централна банка предупредува: нов бран поскапувања на храната се заканува во Европа, притисокот може да стигне и до Македонија

Иако инфлацијата на храната во еврозоната забави во текот на 2026 година, Европската централна банка (ЕЦБ) предупредува дека смирувањето на цените можеби нема да трае долго. Според анализата на ЕЦБ објавена на 20 октомври 2026 година, повисоките цени на енергенсите, сушите и екстремните временски услови би можеле повторно да го забрзаат поскапувањето на храната во 2027 година, што значи дека последиците од овој нов бран на инфлација би можеле да се почувствуваат и во Македонија.

Анализата на ЕЦБ покажува дека годишната инфлација на храната во еврозоната се намалила од 2,6 отсто во јануари на 1,1 отсто во август, пред повторно да се зголеми на 1,3 отсто во септември. Сепак, како што се наведува, тоа не значи дека храната поевтинела, туку дека цените продолжиле да растат со побавно темпо. Во меѓувреме, вкупната инфлација во еврозоната се зголемила од 1,7 отсто во јануари на 3,8 отсто во септември, главно поради поскапувањето на енергенсите, при што инфлацијата кај енергијата достигнала 18,9 отсто.

Според анализата, повисоките цени на нафтата и природниот гас ги зголемуваат трошоците за транспорт, земјоделско производство, преработка, пакување и вештачки ѓубрива. Овие притисоци би можеле да се одразат врз цените на пченицата, пченката и јачменот, а потоа и врз лебот, тестенините, млечните производи и месото. Дополнителен ризик претставуваат сушите и високите температури што ја погодија Европа во текот на годинава. Според проценките на ЕЦБ, неповолните временски услови би можеле да ја зголемат годишната инфлација на храната за 0,3 до 0,8 процентни поени во 2027 година.

Септемвриските проекции на ЕЦБ предвидуваат дека инфлацијата на храната би можела да достигне 3,4 отсто во третиот квартал од следната година, по што се очекува постепено забавување. Сепак, како што се нагласува, прогнозите зависат од движењето на цените на енергенсите, временските услови и состојбата на глобалните синџири на снабдување.

И покрај забавувањето на инфлацијата, храната во еврозоната во септември 2026 година била околу 30 отсто поскапа отколку на крајот на 2021 година. Растот на цените се движел од околу 24 отсто во Финска, што е наведено како пример во анализата, па нагоре кон повисоки стапки во другите земји од еврозоната. Овие бројки покажуваат дека кумулативниот товар врз потрошувачите останува значителен, дури и кога темпото на раст на цените се намалува.

За Македонија, која како земја кандидат за членство во Европската унија е тесно поврзана со европските пазари преку трговијата и увозот на храна, ваквите движења на европските цени претставуваат директен ризик. Поскапувањето на енергенсите и на суровините на европскиот пазар традиционално се пренесува врз домашните цени на прехранбените производи, особено кај увезените артикли и кај оние чие производство зависи од енергија и ѓубрива. Анализата на ЕЦБ не дава конкретни проекции за Македонија, но нејзините заклучоци за движењето на цените во еврозоната се релевантни и за поширокиот европски простор, вклучително и за земјите од Западен Балкан.

Од ЕЦБ нагласуваат дека клучна непознаница останува движењето на цените на енергенсите, бидејќи токму тие беа главниот двигател на вкупната инфлација во 2026 година. Доколку цените на нафтата и природниот гас продолжат да растат, а временските услови и натаму бидат неповолни, притисокот врз цените на храната би можел да се врати со засилено темпо во 2027 година. Тоа значи дека потрошувачите во Европа, а со тоа и во регионот, треба да бидат подготвени за можно ново поскапување на основните прехранбени производи, по периодот на релативно забавена инфлација што се забележува во текот на оваа година.