Европската централна банка пред нова одлука за каматите: што значи тоа за земјите зависни од еврозоната

Економистите се убедени дека Европската централна банка во декември ќе ја зголеми основната каматна стапка, што претставува нова фаза во монетарната политика на еврозоната и сигнал дека инфлациските притисоци сè уште не се целосно изгаснати. Ваквата очекувана одлука на централната банка на еврозоната повторно ја отвора дебатата за последиците врз земјите кои се силно зависни од економската динамика на еврозоната, меѓу кои спаѓаат и малите отворени економии од регионот.

Според оценките на економистите, зголемувањето на каматните стапки во декември не е изолиран чекор, туку продолжување на политиката на постепено заострување на монетарните услови која Европската централна банка ја води со цел да ја врати инфлацијата кон целното ниво. Основната каматна стапка е клучната алатка со која централната банка влијае врз трошоците за задолжување, а со тоа и врз кредитната активност, инвестициите и потрошувачката во целата еврозона.

За земјите зависни од еврозоната, последиците од ваквата одлука се повеќеслојни. Од една страна, повисоките камати во еврозоната обично значат поскапо финансирање на долгот за земјите кои позајмуваат на меѓународните пазари, бидејќи инвеститорите бараат повисок принос за да го надоместат ризикот. Од друга страна, поскапите кредити во еврозоната ја намалуваат куповната моќ на домаќинствата и претпријатијата, што директно се одразува врз побарувачката за извозни производи и услуги од земјите кои тргуваат со европскиот пазар.

Економските анализи укажуваат дека земјите со висок степен на извоз кон еврозоната, како и оние чии банкарски системи се тесно поврзани со европските финансиски институции, најмногу ја чувствуваат промената на каматната политика на Европската централна банка. За нив, секоја промена на каматните стапки во еврозоната претставува важен сигнал за насоката на нивната сопствена монетарна и фискална политика.

Одлуката на Европската централна банка во декември ќе биде внимателно следена и од страна на централните банки на земјите кои не се дел од еврозоната, но чии валути се врзани или тесно поврзани со еврото. За овие земји, усогласувањето на монетарната политика со онаа на Европската централна банка е често неопходно за да се задржи стабилноста на девизниот курс и да се спречат несакани движења на капиталот.

Економистите потсетуваат дека зголемувањето на каматните стапки не влијае веднаш, туку со одредено временско задоцнување, што значи дека целосните ефекти од декемвриската одлука ќе се почувствуваат дури во текот на следната година. Тоа ја прави проценката на крајните последици уште посложена, особено за малите економии кои немаат голем простор за апсорбирање на надворешните шокови.

Покрај директните ефекти врз кредитирањето и инвестициите, повисоките камати во еврозоната можат да влијаат и врз приливот на странски капитал во земјите од регионот. Кога приносите на европските обврзници растат, инвеститорите можат да префераат безбедни европски инструменти наместо поризични вложувања во земјите во развој, што дополнително ги отежнува условите за финансирање на овие економии.

Сепак, дел од економистите сметаат дека доколку зголемувањето на каматите е умерено и однапред најавено, пазарите веќе го имаат вградено ова очекување во своите цени, што значи дека шокот за земјите зависни од еврозоната може да биде ограничен. Клучната непознаница останува колку долго ќе трае циклусот на заострување и дали Европската централна банка ќе сигнализира дополнителни зголемувања во првата половина од следната година.

За македонската економија, која е силно поврзана со еврозоната преку трговијата, инвестициите и банкарските врски, насоката на монетарната политика на Европската централна банка е од особено значење. Секоја промена во трошоците за задолжување во еврозоната се пренесува и врз условите под кои домашните субјекти позајмуваат средства, како и врз конкурентноста на извозот на европскиот пазар.

Одлуката на Европската централна банка во декември, според убедувањето на економистите, ќе биде тест и за довербата на пазарите во способноста на централната банка да ја контролира инфлацијата без да предизвика значително забавување на економската активност. Рамнотежата меѓу овие две цели останува најголемиот предизвик, а нејзините последици ќе ги чувствуваат и земјите кои не се дел од еврозоната, но чија економска судбина е нераскинливо поврзана со неа.