Европејците штедат, но парите ги држат на сигурно — во што вложуваат и колку успеваат да одвојат?

Европските домаќинства продолжуваат да штедат, но кога станува збор за тоа каде ги вложуваат своите заштеди, доминира претпазливоста. Наместо во ризични инвестиции, најголем дел од парите завршуваат на штедни сметки и во депозити, додека само помал дел се насочува кон капиталните пазари. Оваа слика за навиките за штедење и инвестирање на Европејците е резултат на неколку фактори — од несигурноста на пазарите до различните нивоа на финансиска писменост меѓу земјите.

Кога станува збор за износите, разликите меѓу европските земји се значителни. Во некои држави домаќинствата успеваат да одвојат и по неколку илјади евра годишно, додека во други заштедата е симболична или воопшто ја нема. Според податоците, стапката на штедење на домаќинствата во еврозоната се движи околу една десетина од расположливиот доход, но тоа е просек што крие големи разлики — од земји каде луѓето штедат речиси една петтина од приходите, до оние каде што штедењето е сведено на минимум.

Најголемиот дел од заштедите, покажуваат анализите, остануваат во форма на готовина и депозити. Тоа значи дека Европејците претпочитаат сигурност пред потенцијален повисок принос. Ваквата претпазливост има своја цена: со оглед на тоа што каматните стапки на штедните влогови честопати се пониски од инфлацијата, реалната вредност на заштедите полека се намалува. Сепак, стравот од загуба е посилен од желбата за поголем принос.

Кога Европејците сепак одлучуваат да инвестираат, најчесто избираат инвестициски фондови, животно осигурување и, во последниве години, сè почесто — разновидни портфолија преку онлајн платформи. Директното вложување во акции останува резервирано за помал дел од населението, претежно во земјите со развиени капитални пазари. Недвижностите, исто така, се важен канал за вложување, особено во држави каде што цената на становите расте и каде што сопственоста се смета за сигурна заштита на вредноста.

Интересно е што навиките за штедење во голема мера зависат од возраста. Постарите генерации традиционално штедат повеќе и почесто држат пари во банки, додека помладите се поотворени кон алтернативни форми на инвестирање, вклучително и дигитални платформи и, во одредени случаи, криптовалути. Сепак, дури и кај помладите, основната мотивација останува иста — создавање на сигурносна резерва за неочекувани трошоци.

Економските експерти често укажуваат дека високата стапка на штедење во депозити не е нужно добра вест за економијата. Парите што стојат неискористени во банките не создаваат дополнителна вредност, а домаќинствата пропуштаат можност за поголем принос на долг рок. Од друга страна, претпазливоста е разбирлива по годините на кризи — од финансиската криза во 2008 година, преку пандемијата, до енергетската нестабилност и растот на цените.

Она што останува јасно е дека Европејците не престанале да штедат, но дека сè уште не научиле целосно да ги вложуваат своите заштеди на начин што би им донел поголем принос. Финансиската писменост, достапноста на едноставни инвестициски производи и довербата во институциите се клучните фактори што ќе одредат дали во иднина парите на домаќинствата ќе останат во депозити или ќе најдат пат кон капиталните пазари.