Европа со ограничени алатки против кинеско-руската контрола врз арктичките морски патишта

Кина и Русија сè поцврсто ја зацврстуваат контролата врз арктичките бродски рути, претворајќи го регионот што брзо се загрева во ново геополитичко поприште на конфронтација со Европа. Москва и Пекинг минатата недела се договорија да го прошират товарниот сообраќај по арктичките коридори, да ги зголемат услугите меѓу своите пристаништа и да ја продлабочат соработката во изградбата на поларни бродови. Договорот дојде откако Европската унија претстави нова арктичка стратегија насочена кон спротивставување на растечкото руско и кинеско влијание во регионот.

Иако овие спротивставени потези покажуваат дека некогаш оддалечениот регион се претвора во стратешка награда, аналитичарите велат дека способноста на Европа да го предизвика новото кинеско-руско партнерство останува ограничена. Причината е што Москва го контролира Северниот морски пат, вклучително дозволите за пловидба, транзитните такси и огромната флота нуклеарни мразокршачи, додека Пекинг ги обезбедува товарот, бродовите и индустрискиот капацитет потребни за развој на коридорот. Европа, според аналитичарите, има ограничен капацитет на мразокршачи и арктичка инфраструктура, што остава малку влијание и покрај нејзината позиција како голем пазар на дестинација.

Северниот морски пат се наметнува како сè поатрактивна алтернатива, бидејќи нарушувањата на Блискиот Исток ги откриваат слабостите на воспоставените бродски коридори. Според податоци на Fertmax FZCO, товарот што патува меѓу Азија и Европа преку Северниот морски пат можел да го скрати патувањето на 18 до 22 дена, што е намалување од приближно 35 отсто во споредба со 28 до 35 дена преку Суец. За Москва, рутата нуди можност да ги пренасочи енергетските извозни текови кон Азија додека западните санкции го ограничуваат пристапот до европските пазари, велат индустриските набљудувачи. За Пекинг, пак, таа претставува уште една трговска артерија што може да ја намали зависноста од традиционалните морски теснеци.

Дејвид Рош, искусен стратег во Quantum Strategy & Geonomics, смета дека значењето на Арктикот е помало во неговиот потенцијал да го трансформира глобалното бродство, а поголемо во продлабочувањето на економската зависност меѓу Русија и Кина. „Значењето на арктичката рута е за руските енергетски пратки кон Кина, што ќе ја зголеми контролата на Кина врз Русија во смисла на зависноста на Русија од Кина за продажба на нејзината енергија, за да ги надомести загубите на нејзините пазари за гас во Европа“, истакна Рош.

Европската унија го признава растечкиот предизвик. Нејзината нова стратегија предвидува проширување на европскиот капацитет на мразокршачи, зајакнување на морскиот надзор и развој на инфраструктура што ги поврзува арктичките трговски мрежи со европските пазари. Таа предлага и центар за морска безбедност и поголема заштита на подводните кабли, одразувајќи ја растечката загриженост за руската воена активност и заканите за критичната инфраструктура. Сепак, експертите велат дека тие предности можеби нема да бидат доволни за да се надминат структурните предности на Москва и Пекинг. Европа, исто така, се соочува со стратешка дилема: ангажирањето со новиот коридор би можело да ја продлабочи нејзината зависност од инфраструктурата контролирана од Русија, дури и кога таа се стреми да го намали економското влијание на Москва.