Европа се соочува со нов бран поскапувања на храната, притисокот може да стигне и до Македонија

Европа се соочува со нов бран поскапувања на храната, а последиците од тие движења на пазарите може да се почувствуваат и во Македонија, чија економија е чувствителна на промените на меѓународните цени на енергенсите, храната и земјоделските суровини. Според анализата на Европската централна банка (ЕЦБ) објавена на 20 октомври 2026 година, годишната инфлација на храната во еврозоната се намалила од 2,6 отсто во јануари на 1,1 отсто во август, пред да се зголеми на 1,3 отсто во септември. Сепак, како што се наведува, тоа не значи дека храната поевтинела, туку дека цените продолжиле да растат со побавно темпо.

Во меѓувреме, вкупната инфлација во еврозоната се зголемила од 1,7 отсто во јануари на 3,8 отсто во септември, главно поради поскапувањето на енергенсите. Инфлацијата кај енергијата достигнала 18,9 отсто. Повисоките цени на нафтата и природниот гас ги зголемуваат трошоците за транспорт, земјоделско производство, преработка, пакување и вештачки ѓубрива. Овие притисоци би можеле да се одразат врз цените на пченицата, пченката и јачменот, а потоа и врз лебот, тестенините, млечните производи и месото.

Дополнителен ризик претставуваат сушите и високите температури што ја погодија Европа во текот на годинава. Според проценките на ЕЦБ, неповолните временски услови би можеле да ја зголемат годишната инфлација на храната за 0,3 до 0,8 процентни поени во 2027 година. Септемвриските проекции на ЕЦБ предвидуваат дека инфлацијата на храната би можела да достигне 3,4 отсто во третиот квартал од следната година, по што се очекува постепено забавување. Сепак, прогнозите зависат од движењето на цените на енергенсите, временските услови и состојбата на глобалните синџири на снабдување.

И покрај забавувањето на инфлацијата, храната во еврозоната во септември 2026 година била околу 30 отсто поскапа отколку на крајот на 2021 година. Растот на цените се движел од околу 24 отсто во Финска до приближно 48 отсто во Естонија. ЕЦБ предупредува дека куповната моќ на граѓаните не се враќа автоматски со забавувањето на инфлацијата. Истражување на Евробарометар, објавено на 22 септември 2026 година, покажало дека 55 отсто од Европејците сметаат оти пристапните цени на храната треба да бидат еден од главните приоритети на Европската Унија.

Овие движења се значајни и за Македонија, чија економија е чувствителна на промените на меѓународните цени на енергенсите, храната и земјоделските суровини. Евентуалните нови поскапувања на европските и светските пазари би можеле да создадат дополнителен притисок врз домашните цени. Од ЕЦБ порачуваат дека забавувањето на инфлацијата не значи дека цените се враќаат на претходните нивоа, туку само дека нивниот раст забавува, поради што куповната моќ на граѓаните останува под притисок.