Европа сè повеќе им ги полни касата на американските технолошки гиганти — работата останува дома, профитот оди преку океанот
FinPortal.mk · 29.9.2026 г.
Европските пари сè почесто завршуваат во рацете на американските технолошки гиганти, додека Стариот континент останува место каде што се работи, се развива и се инвестира, но каде што плодовите од тој труд на крајот се собираат преку Атлантикот. Оваа тенденција, која со години се наѕира во економската структура на Европа, денес станува сè поизразена токму во секторот на вештачката интелигенција — една од најпрофитабилните и најбрзо растечките индустрии во светот. Суштината на проблемот е едноставна, но со тешки последици: европските компании, истражувачи и таленти вложуваат знаење, време и ресурси во развој на технологии, но кога тие технологии ќе созреат за пазар, нивната комерцијална вредност најчесто се реализира преку американски платформи, американски инвеститори и американски акционери. На тој начин Европа ја носи тежината на развојот, а Америка ја собира добивката. Вештачката интелигенција е само најновиот пример за оваа шема. Американските технолошки компании веќе со години доминираат на европскиот пазар — од пребарувачи и социјални мрежи, до платформи за трговија и облачни услуги. Со доаѓањето на генеративната вештачка интелигенција, таа доминација дополнително се зацврстува, бидејќи најголемите модели, најмоќните чипови и најголемите бази на податоци се наоѓаат токму на американска почва. Европските држави и институции со години се обидуваат да најдат одговор на ова прашање. Се зборува за европски суверенитет во дигиталната сфера, за заеднички инвестициски фондови, за регулатива што ќе ги задржи талентите и капиталот внатре во Унијата. Но, резултатите сè уште не се на нивото на амбициите. Европа произведува врвни инженери и научници, но голем дел од нив завршуваат во американски компании или основаат стартапи што брзо ги купуваат американски гиганти. Оваа динамика има директни последици врз европската економија. Кога профитот од иновациите се извезува преку океанот, Европа останува без капитал што би можел повторно да се вложи во истражување, во образовани