Европа повторно со забрзана инфлација, а македонската статистика покажува нула проценти

Додека Европа повторно се соочува со забрзување на инфлацијата, а во шест земји од еврозоната годишното поскапување достигнува или надминува пет проценти, македонската статистика на прв поглед дава сосема поинаква слика – инфлација од нула проценти. Но дали тоа значи дека цените во Македонија престанале да растат или дека зад една статистичка бројка се крие многу посложена економска реалност?

Според најновата проценка на Евростат, годишната инфлација во еврозоната во октомври достигнала 4 проценти, наспроти 3,8 проценти во септември. Енергијата е главниот двигател на поскапувањата, со годишен раст на цените од дури 20,8 проценти. Во Литванија инфлацијата достигнала 6,1 процент, во Бугарија 6 проценти, додека Грција и Италија бележат по 5,6 проценти.

Но во Македонија, според последните објавени податоци на Државниот завод за статистика, инфлацијата во септември во однос на август изнесува 0 проценти. На прв поглед, тоа изгледа како македонската економија да е изолирана од ценовните притисоци што повторно ја погодуваат Европа.

Меѓутоа, истиот статистички извештај открива дека во септември 2026 година трошоците на животот биле за 2,7 проценти повисоки отколку во септември минатата година. Значи, инфлацијата не исчезнала. Таа едноставно се прикажува низ различни временски споредби.

Во септември, според Државниот завод за статистика, цените на храната и безалкохолните пијалаци се зголемиле за 0,5 проценти во однос на август. Покуќнината и опремата за домаќинствата поскапеле за 1,3 проценти, образовните услуги за 0,4 проценти, а трошоците за домување и енергија за 0,2 проценти.

Истовремено, транспортот поевтинил за 3,4 проценти, а рекреацијата, спортот и културата за 3,7 проценти. Токму ваквите намалувања го неутрализирале растот на цените во другите категории, па вкупниот месечен индекс останал непроменет.

Оваа разлика меѓу европските и македонските бројки не значи дека македонските граѓани не чувствуваат поскапување. Напротив, податоците за годишниот раст од 2,7 проценти покажуваат дека трошоците на животот продолжуваат да растат, само со побавно темпо од она што се случува во делови од еврозоната.

Додека енергетскиот шок во Европа турка цели сектори кон двоцифрени поскапувања, во Македонија комбинацијата од поевтин транспорт и пониски цени во рекреацијата и културата моментално го држат месечниот индекс на нула. Сепак, храната, домувањето и покуќнината остануваат категории во кои цените не престанале да растат, што за просечното домаќинство значи дека товарот врз буџетот не исчезнал.

Споредбата меѓу двете статистики покажува и методолошка разлика: европските бројки се годишни, додека македонската нула се однесува на месечна споредба август-септември. Кога истите податоци се гледаат на годишно ниво, сликата станува појасна – инфлацијата во Македонија е присутна, но во моментов е значително пониска од онаа во неколку земји од еврозоната.

Останува отворено прашањето дали оваа смиреност на месечно ниво е одраз на вистинско смирување на ценовните притисоци или само привремен ефект од падот на цените во неколку категории, кој може да се избрише веќе следниот месец.