Европа не го запре падот на наталитетот, но Франција, Унгарија и Шведска покажуваат што функционира

Ниту една европска држава не успеа да го запре падот на наталитетот, но Франција, Унгарија и Шведска развиле најкомплетни системи за поддршка на семејствата, од кои Македонија може да научи кои мерки навистина ги поттикнуваат породувањата, а кои само ги поместуваат во времето. Ова прашање повторно стана актуелно откако премиерот Христијан Мицкоски ја отвори демографската тема, порачувајќи дека Македонија мора да избере меѓу повеќедетни семејства и увоз на странска работна сила и дека ќе остане на политиките за семејни вредности, „колку и да сакаат да го исмејуваат“.

Изјавата дојде по оценката на вицепремиерот Александар Николоски дека до 2030 година годишно се потребни 50.000 странски работници. Бројките го објаснуваат притисокот врз демографската политика. Според Државниот завод за статистика, стапката на наталитет паднала од 11,1 на 8,7 живородени на илјада жители во периодот од 2015 до 2025 година, а природниот прираст лани бил негативен и изнесувал минус 2,4 на илјада жители. Во второто тримесечје од 2026 година се родени 3.684 деца, што е за три отсто помалку отколку во истиот период лани. Третите и подобројните деца чинат околу 18 отсто од сите живородени, па токму кај повеќедетните семејства државата има најмногу простор да делува.

Француската политика е најстарата и најкомплетната во Европа. Семејниот додаток се исплаќа од второто дете, семејствата со три и повеќе деца добиваат дополнителен семеен додаток, а даночниот систем, таканаречениот семеен квоцијент, ги фаворизира големите семејства. Државата финансира и субвенционирани јасли. Стапката на фертилитет од 1,61 за 2024 година е највисока меѓу големите европски економии, но истовремено е најниска во Франција од крајот на Првата светска војна. Токму францускиот државен центар за стратегија во студија од мај 2026 година заклучува дека паричните мерки имаат релативно скромен ефект.

Споредбата на европските модели покажува дека паричната поддршка сама по себе не е доволна, туку дека е потребна комбинација од финансиска помош, даночни олеснувања и достапни услуги за чување деца. Франција го покажува токму тоа: и покрај најразвиениот систем за семејни додатоци и субвенционирани јасли, земјата бележи најнизок фертилитет во последните сто години, што укажува дека дури и најкомплетните мерки не можат целосно да го свртат демографскиот тренд.

За Македонија, каде третите и подобројните деца претставуваат околу 18 отсто од сите живородени, просторот за делување е токму кај повеќедетните семејства. Искуството на Франција, Унгарија и Шведска покажува дека европските држави не успеале да го запре падот на наталитетот, но оние со најразвиени системи за поддршка успеале да го задржат фертилитетот на повисоко ниво од останатите. Клучното прашање што останува отворено е кои од тие мерки навистина поттикнуваат породувања, а кои само го поместуваат раѓањето на децата во времето, без трајно да влијаат врз демографската слика.