Европа бара сопствени сателити, но кој ќе го плати просторот во орбитата?

Регулатори, претставници на Европската комисија и шпанскиот сателитски оператор Сателиот се собраа во вторникот во Европскиот парламент во Брисел за да разговараат како радиофреквенциите и свежите пари ќе одлучат кој ќе ги контролира комуникациите од орбитата врз кои Европа се потпира. Настанот го организираше Сателиот, чии летала функционираат како мобилни телефонски столбови во вселената и поврзуваат уреди од интернетот на нештата, како сензори и тракери, таму каде што копнените мрежи не допираат.

Расправата се одвиваше во клучен момент, бидејќи седумгодишниот вселенски буџет на ЕУ за периодот 2021-2027 година, вреден 14,8 милијарди евра, истекува следната година, заедно со Мултигодишната финансиска рамка. Од тие средства се финансираат Гаљилео, сателитскиот навигациски систем на блокот, и Коперник, службата за набљудување на Земјата. За периодот 2028-2034 година, Европската комисија сака вселената да се финансира од нов Европски фонд за конкурентност, единствен фонд за стратешки индустрии во кој би се издвоиле 131 милијарда евра за одбрана и вселена. Европските лидери треба да разговараат за следниот буџет на состанокот на Европскиот совет во четврток и петок.

Голем дел од дебатата се вртеше околу спектарот — радиофреквенциите што им се потребни на сателитите и мобилните мрежи за пренос. Во мај, Комисијата предложи единствена дозвола на ниво на ЕУ за мобилни сателитски услуги во опсегот од 2 GHz, чии сегашни права истекуваат во мај 2027 година. Предлогот конкретно би резервирал дел од опсегот за европски оператори и за безбеден систем поврзан со IRIS², планираната безбедна сателитска констелација на ЕУ.

Потпретседателот на Европскиот парламент, Хавиер Лопес, го отвори состанокот со оценка дека расправата доаѓа во вистински момент поради геополитичките тензии и технолошката конкуренција. „Европа што ја контролира сопствената мрежа и податоци е Европа што може да дејствува независно и да носи сопствени одлуки... сателитската поврзаност е совршен пример за област каде што мора да постигнеме стратешка контрола“, рече Лопес. Комисијата беше претставена преку Герасимос Софианатос, шеф на единицата за политика на радио спектар.

Извршниот директор и косновач на Сателиот, Жауме Санпера, изјави за Euronews дека „мора да изградиме и поддржиме европски шампиони што можат глобално да се натпреваруваат во вселенскиот сектор“, додавајќи дека денес половина свет сака да работи со европски компании во одбраната и вселената затоа што Европа е попредвидлива.

Во септември, Европската вселенска агенција го избра Сателиот да придонесе за нисколетната орбитална фаза на IRIS², каде што нови владини служби се тестираат пред да бидат додадени во главниот систем. Планирани се тест-мисии во орбита од 2027 до 2029 година, а преку проектот RESCUE-NET компанијата ќе проучува како 5G поврзаноста од вселената може да ги одржи јавните власти поврзани кога копнените мрежи откажуваат. Агенцијата потпиша 18 договори во вкупна вредност од 20 милиони евра со речиси 80 компании за оваа фаза.

За малите сателити, стигнувањето до орбитата сè уште во голема мера значи летање со американски ракети. На 1 октомври, Сателиот испрати пет сателити изградени од шпанскиот производител Ален Спејс во орбитата со мисијата Transporter-18 на SpaceX на Илон Маск, со што вкупниот број лансирани летала достигна 11. Компанијата тврди дека дополнителните сателити го удвојуваат бројот на дневни премини над која било точка.