ЕЦБ повторно ги крева каматите: какви последици ќе има за денарот и кредитите во Македонија?
Автор: Редакција на FinPortal.mk ·
Европската централна банка (ЕЦБ) на 10 септември ги зголеми каматните стапки за 0,25 процентни поени, со што нејзината главна каматна стапка се искачи на 2,65 насто. Ова е второ зголемување на каматите годинава, по првото во јуни, а основната причина за ваквата одлука е забрзаната инфлација во еврозоната. Според првичната проценка на Евростат, инфлацијата во септември достигна 3,8 насто, што е највисоко ниво од 2023 година и речиси двојно повеќе од целта на ЕЦБ од 2 насто. Како што објаснуваат од централната банка, конфликтот на Блискиот Исток ги зголеми цените на нафтата и гасот, а со тоа и трошоците на фирмите за транспорт и производство. Токму тие зголемени трошоци се пренесуваат врз крајните цени на производите и услугите, поради што инфлацијата во септември дополнително се забрза од 3,2 насто во август на 3,8 насто. Со повисоките камати ЕЦБ ја намалува побарувачката: поскапото задолжување ги прави домаќинствата и фирмите повнимателни при трошењето и инвестирањето, а кога побарувачката е послаба, продавачите имаат помалку простор да ги зголемуваат цените. Ефектот врз инфлацијата, сепак, не се гледа веднаш, туку обично по една до две години. Следната седница на ЕЦБ е закажана за 29 октомври, а бидејќи инфлацијата во септември дополнително се забрза, можно е каматите повторно да се зголемат. Зошто оваа одлука е важна и за Македонија? Курсот на денарот е еден од најстабилните показатели во македонската економија. Повеќе од две децении едно евро чини околу 61,5 денари, а Народната банка на Република Северна Македонија (НБРСМ) се грижи тоа да остане така. За граѓаните и фирмите тоа значи сигурност: ратата на кредитот во евра, увозната фактура или заштедите во девизи не зависат од промени на курсот. Стабилниот курс, сепак, носи и ограничување. Во економијата тоа е познато како „невозможно тројство“: една земја не може истовремено да има фиксен курс, слободно движење на парите кон и од странство и целосно самостојна каматна политика. Може да има најмногу две од трите.