Два одделни фонда и петгодишен рок: нови правила за осигурување на депозитите во Македонија

Во Македонија се подготвуваат значајни промени во системот за осигурување на банкарските депозити. Со предложените измени на Законот за Фондот за осигурување на депозити се предвидува воспоставување два одделни фонда – еден за заштита на депозитите на граѓаните и друг за финансиска поддршка при решавање банки со сериозни проблеми. Предлог-законот, чиј предлагач е Владата, е дел од усогласувањето на постојната законска рамка со Законот за решавање банки, а објавен е на 19 октомври 2026 година во прегледот на законски прописи на Стопанската комора на Северна Македонија.

Според предложените измени, Фондот за осигурување на депозити ќе управува со две финансиски целини со различна намена. Фондот за заштита на депозити ќе биде задолжен за обесштетување на покриените депозити на физичките лица кога ќе настапи законски предвиден ризичен настан кај банка, филијала на странска банка или штедилница. Фондот за решавање банки, пак, ќе обезбедува средства за примена на инструментите и овластувањата утврдени со Законот за решавање банки. Со тоа се прави разлика меѓу средствата наменети за обесштетување на штедачите и средствата што можат да се користат при интервенции во проблематични банки.

Фондот за решавање банки веќе е предвиден со посебната законска рамка од 2023 година. Со новите измени дополнително се уредува управувањето со него и неговата поврзаност со институцијата што го спроведува осигурувањето на депозитите. На тој начин се создава појасна поделба на надлежностите и се овозможува средствата одделно да се водат и одделно да се користат, во зависност од тоа дали станува збор за исплата на обесштетување на штедачи или за интервенција во банка со финансиски тешкотии.

Една од важните одредби е утврдувањето минимално ниво на средства во Фондот за заштита на депозити. Според членот 8 од предлог-законот, паричните средства во фондот треба да изнесуваат најмалку 4% од вкупните депозити во банките, филијалите на странските банки и штедилниците во Северна Македонија. Со тоа се поставува долен праг на обезбеденост што институцијата треба постојано да го одржува, а не само повремено да го достигнува.

Предлогот воведува и петгодишен рок за подигање на обесштетувањата. Оваа одредба го определува временскиот период во кој штедачите можат да го подигнат обесштетувањето откако ќе биде утврдено правото на исплата, што е дополнителен елемент во уредувањето на постапката за обесштетување на покриените депозити.

Целта на измените, како што е наведено во предлогот, е да се зајакнат механизмите за заштита на депонентите, да се обезбедат дополнителни инструменти за справување со финансиски проблеми во банкарскиот сектор и да се подобри координацијата меѓу Фондот за осигурување на депозити и Народната банка. Со усогласувањето со Законот за решавање банки, новата рамка треба да обезбеди и поголема доследност во постапувањето кога банка запаѓа во сериозни финансиски тешкотии.

Предложените решенија доаѓаат во момент кога системот за осигурување на депозитите се прилагодува на пошироката законска рамка за решавање банки, воспоставена во 2023 година. Со одвојувањето на двата фонда и со утврдувањето на минималното ниво на средства од најмалку 4% од вкупните депозити, како и со петгодишниот рок за подигање на обесштетувањата, предлог-законот поставува појасни правила за тоа како се обезбедуваат и како се користат средствата наменети за штедачите и за стабилноста на банкарскиот сектор.