ДОМ бара системско решение за дивите депонии: здравјето на граѓаните не смее да биде заложник на нефункционален систем

Организацијата ДОМ упати јавно соопштение во кое предупредува дека пожарите на нестандардната депонија „Краста“ во Куманово, која гори веќе шест месеци, и на депонијата во Струмица претставуваат аларм дека управувањето со комуналниот отпад во Македонија бара итни и суштински промени. Според ДОМ, горењето на отпадот го загадува воздухот и може да ослободува опасни соединенија, вклучително и канцерогени диоксини и фурани, поради што здравјето на граѓаните не смее да биде заложник на нефункционален систем.

Од ДОМ потсетуваат дека „Краста“ се користи со одлука на Општина Куманово, но нема дозвола за депонирање од Министерството за животна средина и просторно планирање. Според податоците на Министерството, законски дозволи за депонирање имаат само три депонии во државата: „Дрисла“ и депониите во Гевгелија и Гостивар. Тоа значи дека најголем дел од отпадот во земјата се одлага на локации што не ги исполнуваат законските услови, што дополнително ја влошува состојбата со загадувањето и со ризикот по здравјето на луѓето.

Организацијата нагласува дека општинските инспектори и Државниот инспекторат за животна средина мора да постапуваат ефикасно, секој во рамките на своите надлежности. Според ДОМ, не е доволно институциите да реагираат откако ќе избие пожар, туку се потребни превенција, контрола и одговорност. Ваквиот став доаѓа по повеќемесечното горење на депонијата во Куманово и по пожарот на депонијата во Струмица, настани што ја разоткрија слабоста на сегашниот систем за управување со отпадот.

Од ДОМ оценуваат дека регионалниот систем за управување со отпад доцни со години, а регионалната депонија кај Свети Николе сè уште не е реализирана. Поради тоа, организацијата бара преиспитување на досегашниот пристап и конкретни решенија наместо нови ветувања. Според ДОМ, потребно е да се анализира можноста за централна постројка за енергетско искористување на отпадот, со капацитет до 300.000 тони годишно и проценета инвестиција од 100 до 120 милиони евра. Таквата инвестиција, како што се наведува, мора да биде оправдана со студија за изводливост, транспарентна постапка и строги еколошки стандарди.

Во контекст на користењето отпад како алтернативно гориво, ДОМ смета дека мора да има целосна транспарентност за видовите и количествата отпад што се користат, емисиите и резултатите од мониторингот. Секоја нова постројка за третман или енергетско искористување на отпадот мора да се планира на соодветна локација, надвор од населени места, со процена на влијанието врз животната средина и здравјето на луѓето, строга контрола на емисиите и достапни податоци за јавноста. Согорувањето на отпадот, предупредуваат од ДОМ, не смее да биде изговор за дополнително оптоварување на граѓаните со загадување.

Организацијата јасно нагласува дека енергетското искористување не смее да ги замени селекцијата и рециклирањето, туку да ги надополни. За да се постигне тоа, според ДОМ, потребни се стимулации за примарна селекција, поефикасно собирање и третман на отпадот, посилен инспекциски надзор и отчетно трошење на јавните и европските средства. Ваквите мерки, смета организацијата, се неопходни за да се излезе од состојбата во која депонии без дозвола горат со месеци и го загрозуваат здравјето на граѓаните.

Соопштението на ДОМ доаѓа во момент кога управувањето со комуналниот отпад останува едно од најнерешените еколошки прашања во Македонија. Пожарот на „Краста“ во Куманово, кој гори веќе шест месеци, и пожарот на депонијата во Струмица покажуваат дека постојниот систем не успева да обезбеди ниту безбедно одлагање на отпадот, ниту заштита на воздухот што го дишат граѓаните. Затоа ДОМ апелира до надлежните институции да преземат конкретни чекори и да обезбедат одговорност, наместо реакции само откако ќе се случи инцидент.