Долгот на најсиромашните земји достигна рекордни 9,4 трилиони долари, каматите највисоки од крајот на 80-тите

Вкупниот долг на земјите во развој минатата година се искачи на рекордни 9,4 трилиони долари (7 трилиони фунти), покажуваат податоците на Светската банка. Растот од 5,5 отсто е најбрз во последните четири години, а главен двигател е забрзаното кредитирање од приватниот сектор. Најсиромашните земји притоа плаќаат највисоки каматни стапки од крајот на 1980-тите.

Според годишниот Извештај за меѓународен долг на Светската банка, растечките трошоци за сервисирање на надворешниот долг ги спречуваат некои влади да инвестираат во иднината. Главната статистичарка на институцијата, Хајшан Фу, оцени дека пристапот до меѓународни финансии е подобрен, но цената на тие финансии не е.

„Земјите со низок и среден приход позајмуваат повеќе, плаќаат повеќе и, во многу случаи, оставаат помалку за долгорочен развој“, рече Фу. Просечната каматна стапка на новото задолжување за најсиромашните земји, оние што имаат право на концесиско кредитирање од Светската банка, изнесувала 8,2 отсто — највисоко ниво од крајот на 1980-тите. Прелиминарните податоци за 2026 година, пак, укажуваат дека кредитирањето продолжува со брзо темпо, но по истрајно високи камати, бидејќи глобалните трошоци за финансирање растат.

Анализата на врската меѓу високото долговно оптоварување и способноста за трошење на домашните приоритети покажала дека глобалните шокови имаат поголемо влијание врз достапноста на храна во силно задолжените земји. „Безбедноста на храна и исхрана дава конкретен пример за овие интеракции, илустрирајќи како долговните оптоварувања можат тесно да се поврзат со намалување на достапноста на здрава исхрана во периоди на глобален стрес“, се наведува во извештајот.

Британската влада се подготвува да ја промовира „нова иницијатива за долгот“ како дел од своето претседавање со Г20 следната година. Премиерот Енди Барнам ја поврза оваа иницијатива со соочувањето со наследството на ропството. Тој го ангажираше поранешниот премиер Гордон Браун да ја испита изводливоста на промени во глобалниот долговен режим пред претседателството со Г20. Британскиот министер за надворешни работи, Ед Милибанд, минатиот месец на состанокот на ММФ во Бангкок ги претстави плановите за „нов договор“ за силно задолжените земји.

Договорот најверојатно ќе вклучи предлози за мобилизирање на билансите на Светската банка и другите мултилатерални развојни банки за откуп на постоечкиот долг, со цел продолжување на роковите за отплата и намалување на каматните стапки. Ситуацијата сепак е посложена отколку пред самитот во Глениглс во 2005 година, кога земјите од Г8 се согласија да отпишат милијарди фунти долг, бидејќи денешните кредитори се претежно приватни сопственици на обврзници, а не влади. Барањата за промени во рамката за меѓународен долг растат со години, вклучително од шефовите на држави на Африканската унија и за време на претседавањата на Бразил и Јужна Африка со Г20.