Документот што потврдува: Македонците не се бореле само против окупацијата, туку и за своја држава

Историските архиви чуваат сведоштва што не дозволуваат историјата да се ревидира по волја на современите политички потреби. Еден од тие документи — извештајот на потполковникот Адам Петровиќ, воен пратеник при Амбасадата на Независната Држава Хрватска во Софија, испратен во октомври 1941 година — покажува дека македонската борба не била водена само против окупацијата, туку и за една позитивна цел: создавање сопствена држава.

Во извештајот, Петровиќ опишува инцидент во Скопје поврзан со изведување на македонската химна и реакциите што тоа ги предизвикало кај бугарските офицери. По тој опис, потполковникот заклучува дека во Македонија постои силна струја што се залага за ослободување и создавање самостојна Македонија. Токму оваа констатација има особено историско значење, бидејќи доаѓа од набљудувач што не бил дел од македонското движење, туку претставник на друга држава. Затоа неговата оценка дека во Македонија постои силна идеја за самостојна држава претставува дополнителна потврда дека Народноослободителната борба не била наметнат процес, туку израз на автентичните стремежи на македонскиот народ.

За ниту еден важен историски настан не сведочат толку силно политичките говори или современите толкувања колку што сведочат документите создадени во времето кога тие настани се случувале. Токму затоа, кога станува збор за 11 Октомври и македонската Народноослободителна и антифашистичка борба, најсилниот одговор на сите обиди за ревизија на историјата не се емоциите или политичките ставови, туку архивските извори што останале како неми, но непобитни сведоци на едно време.

Единаесетти октомври претставува еден од најзначајните датуми во македонската историја. Тоа е денот кога симболично започна народното востание во Македонија, денот кога македонскиот народ јасно го избра патот на отпорот против окупацијата, фашизмот и сите облици на национално поробување. Но неговото значење не се исцрпува само во воената или политичката димензија на настаните од 1941 година.

Единаесетти октомври претставува историска пресвртница преку која македонскиот народ јасно ја демонстрираше својата волја за слобода, државност и национална афирмација. Затоа овој датум не е само симбол на отпорот против фашизмот, туку и симбол на борбата за создавање сопствена држава, за признавање на посебниот македонски национален идентитет.

Сведоштвото на Петровиќ се вклопува во пошироката слика што ја откриваат архивските материјали од тој период. Идејата за самостојна Македонија не се појавува одеднаш, туку претставува континуитет што кулминирал токму во октомври 1941 година. Во услови на окупација, кога македонскиот народ се соочувал со притисок од повеќе страни, стремежот кон сопствена држава останал јасно изразен и препознатлив дури и за надворешни набљудувачи.

Токму затоа архивските извори имаат непроценлива вредност во современите расправи за историјата. Тие не дозволуваат настаните да се прикажуваат поинаку од она што го покажуваат документите создадени во самото време. Извештајот на потполковникот Петровиќ е само еден од тие документи, но неговото значење е големо затоа што доаѓа од страна што не била заинтересирана да ја преувеличува силата на македонското движење.

Кога се зборува за 11 Октомври, неопходно е да се има предвид дека тој датум не означува само почеток на вооружен отпор. Тој означува и јасна определба на македонскиот народ за сопствена државност и за признавање на неговиот посебен национален идентитет. Архивските документи, меѓу кои и извештајот на хрватскиот воен пратеник од Софија, го потврдуваат токму тоа — дека борбата имала и позитивна цел, а не само одбрана од окупаторот.

Во време кога историските факти често се ставаат под знак прашалник, архивските сведоштва остануваат најцврстиот темел за разбирање на минатото. Тие покажуваат дека македонската идеја за самостојна држава била длабоко вкоренета меѓу народот и дека нејзиниот развој не бил случаен, туку резултат на долготрајни стремежи што својот врв го достигнале во октомври 1941 година.